1
00:00:00,512 --> 00:00:02,828
Kto pierwszy zapalił? Nie wiemy

2
00:00:02,928 --> 00:00:05,958
ale tytoń sprowadzili z Ameryki do Europy

3
00:00:06,058 --> 00:00:08,782
konkwistadorzy i z początku palono go

4
00:00:08,882 --> 00:00:11,148
by uśmierzyć ból zęba czy głowy

5
00:00:11,248 --> 00:00:13,564
a także zwalczyć przeziębienie.

6
00:00:14,080 --> 00:00:16,896
Łączono go też jednak z licznymi chorobami.

7
00:00:17,408 --> 00:00:21,283
Angielski król Jakub w 1604 roku zakazał nawet

8
00:00:21,383 --> 00:00:24,781
palenia, bo w ocenie medyków "wnętrzności

9
00:00:24,881 --> 00:00:27,903
palaczy były skażone oleistą mazią".

10
00:00:28,416 --> 00:00:31,170
Szybko zorientował się jednak, że zakaz

11
00:00:31,270 --> 00:00:33,686
pozbawi go zysków z handlu tytoniem

12
00:00:33,786 --> 00:00:34,814
więc go cofnął.

13
00:00:35,072 --> 00:00:38,138
Dopiero w XX wieku palenie ponownie uznano

14
00:00:38,238 --> 00:00:40,191
 za szkodliwe uzależnienie.

15
00:00:40,704 --> 00:00:44,512
O tym i innych nałogach opowiem ci w tej lekcji.

16
00:00:56,832 --> 00:00:59,555
Gdybyśmy zrobili burzę mózgów, by podać

17
00:00:59,655 --> 00:01:02,826
jak najwięcej substancji, które mogą uzależnić

18
00:01:02,926 --> 00:01:04,511
 co przychodzi na myśl?

19
00:01:07,584 --> 00:01:10,264
Zapewne wśród propozycji pojawią się

20
00:01:10,364 --> 00:01:14,034
papierosy, alkohol, narkotyki, czy dopalacze.

21
00:01:14,240 --> 00:01:16,008
Te i wiele innych substancji 

22
00:01:16,108 --> 00:01:17,751
to tak zwane używki.

23
00:01:18,080 --> 00:01:20,430
W mniejszych dawkach lub na początku

24
00:01:20,530 --> 00:01:22,897
ich zażywania, zmiany, jakie wywołują

25
00:01:22,997 --> 00:01:25,147
w organizmie, mogą być przyjemne.

26
00:01:25,504 --> 00:01:27,587
Ciało się uspokaja po nerwowym dniu

27
00:01:27,687 --> 00:01:29,110
bądź pobudza, gdy chcemy 

28
00:01:29,210 --> 00:01:30,622
wykonać większy wysiłek.

29
00:01:31,136 --> 00:01:33,491
Człowiek sięga po używki, by poprawić 

30
00:01:33,591 --> 00:01:35,200
sobie nastrój, czy zmienić 

31
00:01:35,300 --> 00:01:37,022
postrzeganie rzeczywistości.

32
00:01:37,280 --> 00:01:39,708
Kłopot w tym, że używki same w sobie 

33
00:01:39,808 --> 00:01:41,985
są problemem, bo łatwo uzależniają

34
00:01:42,085 --> 00:01:44,446
a trudno zerwać z ich przyjmowaniem.

35
00:01:44,704 --> 00:01:47,459
Do tego dają też wiele przykrych skutków

36
00:01:47,559 --> 00:01:49,823
o których opowiem Ci po orzeszku.

37
00:01:53,664 --> 00:01:56,194
Jak niebezpieczne dla zdrowia jest palenie

38
00:01:56,294 --> 00:01:58,405
świadczą choćby ostrzegawcze zdjęcia

39
00:01:58,505 --> 00:01:59,806
na paczkach papierosów

40
00:01:59,971 --> 00:02:01,783
choć wielu to nie odstrasza.

41
00:02:02,112 --> 00:02:04,700
Zawarte w tytoniowym dymie substancje

42
00:02:04,800 --> 00:02:06,982
prowadzą do wielu chorób, w tym 

43
00:02:07,082 --> 00:02:09,385
nowotworów płuc, gardła i krtani.

44
00:02:09,792 --> 00:02:12,210
Dodajmy do tego nieświeży oddech

45
00:02:12,310 --> 00:02:15,580
ziemistą cerę, żółte palce i zęby oraz...

46
00:02:15,680 --> 00:02:17,199
kłopoty z płodnością.

47
00:02:17,472 --> 00:02:20,165
Zawarta w papierosach nikotyna uzależnia

48
00:02:20,265 --> 00:02:23,388
to znaczy, że gdy przez dłuższy czas nie palisz

49
00:02:23,488 --> 00:02:25,084
organizm się jej domaga.

50
00:02:25,408 --> 00:02:28,392
Palacz bez kolejnego dymka źle się czuje

51
00:02:28,492 --> 00:02:31,551
jest podenerwowany, czuje kołatanie serca

52
00:02:31,808 --> 00:02:34,755
i inne nieprzyjemne objawy, które mijają

53
00:02:34,855 --> 00:02:37,951
jak ręką odjął, gdy tylko wciągnie do płuc

54
00:02:38,097 --> 00:02:40,040
pierwszy haust tytoniowego dymu.

55
00:02:40,256 --> 00:02:42,816
Tak właśnie definiuje się uzależnienie.

56
00:02:43,072 --> 00:02:46,079
To przemożna potrzeba ciągłego, regularnego

57
00:02:46,179 --> 00:02:48,191
zażywania jakiejś substancji.

58
00:02:48,448 --> 00:02:50,370
Odcięcie od używki prowadzi 

59
00:02:50,470 --> 00:02:51,899
do przykrych objawów.

60
00:02:55,872 --> 00:02:58,963
Wśród używek, które szkodzą, a wręcz trują

61
00:02:59,063 --> 00:03:02,403
lecz są legalne, przynajmniej dla pełnoletnich

62
00:03:02,503 --> 00:03:05,170
mamy też alkohol, dostępny w sklepach

63
00:03:05,270 --> 00:03:07,712
w najrozmaitszej postaci, od piwa 

64
00:03:07,812 --> 00:03:09,182
po czysty spirytus.

65
00:03:09,696 --> 00:03:12,853
Uwierz lub nie, alkohol, nawet w niskich 

66
00:03:12,953 --> 00:03:15,982
stężeniach, zatruwa nasze ciało: wątrobę

67
00:03:16,082 --> 00:03:19,345
jelita, płuca, mózg i podobnie jak nikotyna

68
00:03:19,445 --> 00:03:22,943
uzależnia, to znaczy, że z czasem, by osiągnąć

69
00:03:23,043 --> 00:03:25,211
ten sam efekt, co na początku

70
00:03:25,311 --> 00:03:28,340
czyli na przykład poprawić sobie nastrój

71
00:03:28,440 --> 00:03:31,597
trzeba pić coraz więcej i coraz częściej.

72
00:03:31,968 --> 00:03:34,940
Uzależnienie od alkoholu to alkoholizm.

73
00:03:35,040 --> 00:03:37,810
U nałogowca raptowne odstawienie używki

74
00:03:37,910 --> 00:03:40,124
powoduje nieprzyjemne, a czasem 

75
00:03:40,224 --> 00:03:42,510
groźne dla zdrowia i życia objawy

76
00:03:42,610 --> 00:03:44,874
może prowadzić nawet do śmierci.

77
00:03:50,144 --> 00:03:53,339
Uzależniającymi są też narkotyki i dopalacze.

78
00:03:53,472 --> 00:03:55,654
W zależności od rodzaju używki 

79
00:03:55,754 --> 00:03:58,080
mogą powodować zmiany świadomości

80
00:03:58,336 --> 00:04:01,152
pobudzenie lub senność, halucynacje

81
00:04:01,408 --> 00:04:03,905
stany lękowe albo napady szału.

82
00:04:04,224 --> 00:04:07,018
Niektóre uzależniają już po kilku dawkach.

83
00:04:07,118 --> 00:04:09,456
Z dopalaczami sytuacja jest jeszcze 

84
00:04:09,556 --> 00:04:12,503
o tyle groźniejsza, że w zasadzie nie wiadomo

85
00:04:12,603 --> 00:04:15,008
co mają w składzie i w jakich dawkach

86
00:04:15,108 --> 00:04:17,378
więc i efekty ich działania bywają 

87
00:04:17,478 --> 00:04:19,324
kompletnie nieprzewidywalne.

88
00:04:19,839 --> 00:04:22,471
Zaraz, zaraz, powiesz, przecież nie każdy

89
00:04:22,571 --> 00:04:25,726
kto wypije piwo czy drinka, zostaje alkoholikiem.

90
00:04:25,983 --> 00:04:28,334
Podobnie, są osoby, którym zdarzało się

91
00:04:28,434 --> 00:04:30,846
popalać papierosy, a nie wpadły w nałóg.

92
00:04:31,103 --> 00:04:34,045
To prawda. Uzależnienie zależy w dużej mierze

93
00:04:34,145 --> 00:04:36,222
od indywidualnych predyspozycji.

94
00:04:36,479 --> 00:04:37,998
Wejście w nałóg może być 

95
00:04:38,098 --> 00:04:39,806
efektem problemów osobistych

96
00:04:40,063 --> 00:04:41,987
wynikać z braku samoakceptacji

97
00:04:42,087 --> 00:04:45,022
poczucia niezrozumienia, czy samotności.

98
00:04:45,183 --> 00:04:47,487
Pamiętaj, nałóg to choroba.

99
00:04:47,743 --> 00:04:50,345
Gdy zaobserwujesz u siebie symptomy

100
00:04:50,445 --> 00:04:53,452
uzależnienia, poszukaj pomocy. Poradź się

101
00:04:53,552 --> 00:04:56,003
przyjaciela, rodzica, psychologa.

102
00:05:00,287 --> 00:05:03,525
Ostatnimi czasy głośno jest o uzależnieniach

103
00:05:03,625 --> 00:05:06,439
innego typu: od internetu, przeglądania

104
00:05:06,539 --> 00:05:09,503
smartfona, grania w gry, robienia zakupów

105
00:05:09,603 --> 00:05:12,318
a nawet pracy, czy uprawiania sportu.

106
00:05:12,831 --> 00:05:15,019
Można się więc uzależnić nie tylko

107
00:05:15,119 --> 00:05:17,438
od substancji, ale też od czynności.

108
00:05:17,695 --> 00:05:20,420
Takie uzależnienia bywają wyniszczające

109
00:05:20,520 --> 00:05:23,337
bo dotknięte nimi osoby często zaniedbują

110
00:05:23,437 --> 00:05:26,539
naukę lub pracę, siedząc non stop w telefonie

111
00:05:26,639 --> 00:05:28,531
albo przed ekranem komputera

112
00:05:28,631 --> 00:05:31,520
wydają wszystkie pieniądze na niepotrzebne

113
00:05:31,620 --> 00:05:34,843
rzeczy albo przegrywają majątek i robią długi.

114
00:05:35,359 --> 00:05:38,045
Jest jednak pewna zasadnicza różnica.

115
00:05:38,175 --> 00:05:41,043
Odstawienie zakupów wywoła u uzależnionego

116
00:05:41,143 --> 00:05:43,038
co najwyżej złe samopoczucie

117
00:05:43,295 --> 00:05:45,694
tymczasem alkoholik czy narkoman

118
00:05:45,794 --> 00:05:48,909
bez swojej używki może umrzeć, na przykład

119
00:05:49,009 --> 00:05:51,485
z powodu zatrzymania akcji serca.

120
00:05:56,607 --> 00:05:58,507
Dopasuj wymienione uzależnienia 

121
00:05:58,607 --> 00:06:00,594
do jednej z podanych kategorii.

122
00:06:04,287 --> 00:06:07,009
Masz tak samo, jak ja? Brawo!

123
00:06:11,455 --> 00:06:13,848
Uzależnienie to nieodparta potrzeba

124
00:06:13,948 --> 00:06:16,850
przyjmowania jakiejś substancji, tak zwanej

125
00:06:16,950 --> 00:06:19,902
używki, bądź wykonywania jakiejś czynności.

126
00:06:20,159 --> 00:06:23,237
Używkami są na przykład: papierosy

127
00:06:23,337 --> 00:06:26,047
alkohol, narkotyki, dopalacze.

128
00:06:26,559 --> 00:06:29,826
Uzależnić można się również od korzystania

129
00:06:29,926 --> 00:06:32,432
z telefonu, zakupów, grania w gry

130
00:06:32,532 --> 00:06:34,446
hazardu, czy pracy.

131
00:06:36,799 --> 00:06:39,449
Pamiętaj uzależnienie od filmów pistacji

132
00:06:39,549 --> 00:06:41,204
może skutkować co najwyżej

133
00:06:41,304 --> 00:06:42,941
ponadprzeciętnym wzrostem

134
00:06:43,041 --> 00:06:44,333
poziomu twojej wiedzy.

135
00:06:44,479 --> 00:06:48,333
Daj się uzależnić i zasubskrybuj nasz kanał.