1
00:00:01,280 --> 00:00:03,548
Może obiło Ci się o uszy pojęcie

2
00:00:03,648 --> 00:00:05,119
siedmiu cudów świata?

3
00:00:05,632 --> 00:00:08,044
To lista najbardziej niezwykłych budowli 

4
00:00:08,144 --> 00:00:10,495
wzniesionych przez człowieka dawno temu.

5
00:00:11,008 --> 00:00:13,646
Na pewno można by też stworzyć listę cudów

6
00:00:13,746 --> 00:00:15,835
wśród polskich jezior. Szansę 

7
00:00:15,935 --> 00:00:18,759
na palmę pierwszeństwa ma Jezioro Nidzkie

8
00:00:18,859 --> 00:00:20,734
położone w Puszczy Piskiej.

9
00:00:20,992 --> 00:00:23,751
Nad jego brzegiem znajduje się leśniczówka

10
00:00:23,851 --> 00:00:26,359
Pranie, w której często bywał i tworzył

11
00:00:26,459 --> 00:00:28,415
Konstanty Ildefons Gałczyński.

12
00:00:28,928 --> 00:00:31,773
Przeważająca część tego akwenu jest dziś

13
00:00:31,873 --> 00:00:34,813
oazą ciszy i spokoju dla ptaków i zwierząt

14
00:00:34,913 --> 00:00:37,853
bo obowiązuje tu zakaz używania w łodziach

15
00:00:37,953 --> 00:00:39,423
silników spalinowych.

16
00:00:40,192 --> 00:00:42,622
W tej lekcji opowiem Ci o rozmaitych 

17
00:00:42,722 --> 00:00:44,834
skupiskach wody, od najmniejszych

18
00:00:44,934 --> 00:00:46,529
po największe.

19
00:00:57,856 --> 00:00:59,648
Popatrz na kałużę po deszczu.

20
00:00:59,756 --> 00:01:02,965
Owady i ptaki przysiadają, by się z niej napić.

21
00:01:03,065 --> 00:01:05,511
Zielenieje otaczająca ją roślinność.

22
00:01:05,792 --> 00:01:08,728
Komary składają jaja, z których wylęga się

23
00:01:08,828 --> 00:01:10,911
kolejne pokolenie krwiopijców.

24
00:01:11,476 --> 00:01:13,933
Gdyby wziąć lupę, albo jeszcze lepiej

25
00:01:14,033 --> 00:01:15,898
mikroskop, można by zobaczyć 

26
00:01:15,998 --> 00:01:18,591
pływające w tej wodzie, drobne żyjątka.

27
00:01:19,104 --> 00:01:21,486
Dla wszystkich tych organizmów kałuża 

28
00:01:21,586 --> 00:01:24,302
ma niewątpliwie ogromne znaczenie, i to mimo

29
00:01:24,402 --> 00:01:26,670
że przy braku kolejnych opadów znika 

30
00:01:26,770 --> 00:01:28,402
najdalej w kilka dni.

31
00:01:28,832 --> 00:01:31,876
A że wszystko, co żyje na Ziemi, bez wody żyć

32
00:01:31,976 --> 00:01:34,902
nie może, tym większą rolę odgrywają miejsca

33
00:01:35,002 --> 00:01:38,046
w których wodę można znaleźć przez cały czas.

34
00:01:38,560 --> 00:01:40,096
Potrafisz je wymienić?

35
00:01:43,168 --> 00:01:46,153
Pewnie przyszły Ci na myśl morza, jeziora

36
00:01:46,253 --> 00:01:49,262
stawy, rzeki i strumienie, ale może także 

37
00:01:49,362 --> 00:01:52,371
baseny przeciwpożarowe, wielkie zbiorniki 

38
00:01:52,471 --> 00:01:54,962
powstałe po spiętrzeniu wody tamami

39
00:01:55,062 --> 00:01:57,701
zalane wyrobiska kopalni odkrywkowych

40
00:01:57,801 --> 00:02:01,008
rowy melioracyjne, czy beczki na deszczówkę.

41
00:02:01,344 --> 00:02:03,646
Czym różnią się pierwsze z wymienionych

42
00:02:03,746 --> 00:02:04,841
 od tych ostatnich?

43
00:02:05,591 --> 00:02:07,345
Pochodzeniem, powiesz pewnie.

44
00:02:07,445 --> 00:02:08,924
I będziesz mieć rację.

45
00:02:09,024 --> 00:02:10,616
Morza, rzeki i jeziora

46
00:02:10,716 --> 00:02:12,607
to naturalne zasoby wodne.

47
00:02:12,731 --> 00:02:14,300
Stworzyła je przyroda.

48
00:02:14,400 --> 00:02:17,024
Baseny, rowy, czy beczki z deszczówką

49
00:02:17,124 --> 00:02:19,965
to efekt działań człowieka. Są sztuczne.

50
00:02:21,056 --> 00:02:23,869
Do naturalnych zasobów wody zaliczamy też

51
00:02:23,969 --> 00:02:25,664
tak zwane wody podziemne.

52
00:02:25,920 --> 00:02:28,203
Jak sama nazwa wskazuje, znajdują się

53
00:02:28,303 --> 00:02:30,271
pod ziemią na różnej głębokości.

54
00:02:30,528 --> 00:02:32,843
Nie znaczy to jednak, że ich nie widać.

55
00:02:33,088 --> 00:02:35,359
Żeby przekonać się o ich istnieniu

56
00:02:35,459 --> 00:02:37,183
wystarczy wykopać studnię.

57
00:02:37,952 --> 00:02:40,400
A czy przychodzi ci na myśl inny sposób

58
00:02:40,500 --> 00:02:43,074
w jaki można by podzielić istniejące na Ziemi

59
00:02:43,174 --> 00:02:44,230
 zasoby wodne?

60
00:02:47,168 --> 00:02:49,728
Można je dzielić na słodkie i słone.

61
00:02:50,034 --> 00:02:51,767
Słone są morza i oceany 

62
00:02:51,867 --> 00:02:53,823
ale także niektóre jeziora.

63
00:02:54,206 --> 00:02:56,842
Słodkie są na ogół wody śródlądowe:

64
00:02:56,956 --> 00:03:00,635
rzeki, strumienie, stawy i większość jezior.

65
00:03:00,992 --> 00:03:03,808
Może znasz jeszcze inny sposób podziału wód?

66
00:03:07,136 --> 00:03:10,720
Jeśli mówisz: na stojące i płynące - masz rację.

67
00:03:11,232 --> 00:03:13,736
Trudniej, jak się okazuje, odpowiedzieć

68
00:03:13,836 --> 00:03:16,863
na pytanie, co jest wodą stojącą, a co płynącą.

69
00:03:17,120 --> 00:03:19,659
Zdroworozsądkowo możesz to sprawdzić

70
00:03:19,759 --> 00:03:22,751
samodzielnie. Stań nad wodą i wrzuć do niej

71
00:03:22,851 --> 00:03:24,311
patyk albo duży liść.

72
00:03:24,544 --> 00:03:26,006
Widzisz, jak się porusza 

73
00:03:26,106 --> 00:03:27,871
w określonym kierunku, płynie?

74
00:03:28,128 --> 00:03:29,766
To znaczy, że masz do czynienia

75
00:03:29,866 --> 00:03:31,007
 z wodą płynącą.

76
00:03:31,200 --> 00:03:34,330
Kręci się w miejscu, wiruje, lecz w zasadzie

77
00:03:34,430 --> 00:03:37,343
nie zmienia położenia? Woda jest stojąca.

78
00:03:37,512 --> 00:03:40,553
Na tej zasadzie do wód płynących zaliczamy

79
00:03:40,653 --> 00:03:43,055
strumienie i rzeki, a także kanały

80
00:03:43,155 --> 00:03:45,534
rowy melioracyjne i... wodospady.

81
00:03:45,792 --> 00:03:48,539
Wodami stojącymi będą wszelkiego typu

82
00:03:48,639 --> 00:03:51,487
zamknięte zbiorniki: oczka wodne, stawy

83
00:03:51,587 --> 00:03:53,452
jeziora, także te sztuczne

84
00:03:53,552 --> 00:03:57,055
powstałe na przykład po spiętrzeniu rzeki tamą.

85
00:03:57,737 --> 00:04:00,628
A co z największymi zbiornikami wody na Ziemi

86
00:04:00,728 --> 00:04:01,919
morzami i oceanami?

87
00:04:02,019 --> 00:04:04,621
Cóż, one wymykają się klasyfikacji.

88
00:04:04,992 --> 00:04:08,253
Nie są ani stojące, ani płynące.

89
00:04:11,136 --> 00:04:12,814
Teraz przypuśćmy, że grasz 

90
00:04:12,914 --> 00:04:14,464
w jakąś strategiczną grę.

91
00:04:14,748 --> 00:04:16,996
Znajdujesz wskazówkę, że niezbędne 

92
00:04:17,096 --> 00:04:19,426
do przejścia na wyższy poziom zapasy 

93
00:04:19,526 --> 00:04:21,118
są na lewym brzegu rzeki.

94
00:04:21,375 --> 00:04:24,179
Na lewym, czyli na którym, zastanawiasz się.

95
00:04:24,279 --> 00:04:26,774
Odpowiedź jest prosta: lewy brzeg to ten

96
00:04:26,874 --> 00:04:29,434
który masz po lewej ręce, gdy na przykład

97
00:04:29,534 --> 00:04:32,094
płyniesz z prądem, a twarz masz zwróconą 

98
00:04:32,194 --> 00:04:33,845
w kierunku, w którym płynie

99
00:04:33,945 --> 00:04:35,452
 twoja łódka czy tratwa.

100
00:04:35,967 --> 00:04:38,937
Dlaczego tak jest? To kwestia umowna.

101
00:04:39,039 --> 00:04:40,685
Podobnie jak ta, że północ

102
00:04:40,785 --> 00:04:42,366
 jest zawsze u góry mapy.

103
00:04:42,879 --> 00:04:45,183
Ważny jest kierunek spływu wody.

104
00:04:45,439 --> 00:04:47,809
Pewnie dlatego jeziora i stawy nie mają

105
00:04:47,909 --> 00:04:49,534
prawych ani lewych brzegów.

106
00:04:49,791 --> 00:04:51,988
Znajdująca się w nich woda nie płynie

107
00:04:52,088 --> 00:04:53,374
w określonym kierunku.

108
00:04:53,663 --> 00:04:55,853
A czy masz pomysł, jak sprawdzić

109
00:04:55,953 --> 00:04:58,023
z jaką prędkością woda płynie? 

110
00:04:58,123 --> 00:04:59,263
Wolno czy szybko?

111
00:04:59,519 --> 00:05:02,063
Jeśli lubisz książki o Kubusiu Puchatku 

112
00:05:02,163 --> 00:05:04,382
może pamiętasz grę w Misie-Patysie?

113
00:05:04,738 --> 00:05:07,496
Nie? Nic straconego. Możesz zagrać 

114
00:05:07,596 --> 00:05:08,990
nawet w pojedynkę.

115
00:05:09,247 --> 00:05:11,551
Wystarczy mostek na rzece i patyk.

116
00:05:11,807 --> 00:05:13,231
Pamiętaj, żeby wybierać 

117
00:05:13,331 --> 00:05:14,878
mostki tylko dla pieszych!

118
00:05:15,135 --> 00:05:17,617
Stań z jednej strony mostka, rzuć patyk

119
00:05:17,717 --> 00:05:20,019
do wody i jak najszybciej przebiegnij

120
00:05:20,119 --> 00:05:22,212
w poprzek mostka na drugą stronę.

121
00:05:22,489 --> 00:05:25,418
Spójrz na wodę. Jeśli patyk Cię wyprzedził

122
00:05:25,518 --> 00:05:28,468
to znaczy, że nurt jest wartki, czyli woda 

123
00:05:28,568 --> 00:05:31,022
płynie szybko. Jeśli musisz poczekać

124
00:05:31,122 --> 00:05:33,363
aż wypłynie spod mostu, to znaczy

125
00:05:33,463 --> 00:05:35,764
że woda płynie leniwie, powoli.

126
00:05:36,127 --> 00:05:39,198
Z braku mostka możesz po prostu puścić patyk

127
00:05:39,298 --> 00:05:42,014
na wodę i podążać za nim wzdłuż brzegu.

128
00:05:49,058 --> 00:05:51,695
Jeśli nas uważnie oglądasz, bez problemu

129
00:05:51,795 --> 00:05:54,449
wskażesz, które z wymienionych zaliczamy 

130
00:05:54,549 --> 00:05:57,118
do wód płynących, a które do stojących.

131
00:06:00,191 --> 00:06:03,442
Masz tak samo, jak ja? Brawo!

132
00:06:07,615 --> 00:06:10,563
Wody na Ziemi możemy podzielić na słone 

133
00:06:10,663 --> 00:06:13,186
i słodkie. Słone są morza i oceany 

134
00:06:13,286 --> 00:06:16,484
oraz niektóre jeziora. Do słodkich zaliczamy

135
00:06:16,584 --> 00:06:19,707
wody śródlądowe: rzeki i strumienie, stawy 

136
00:06:19,807 --> 00:06:21,181
i większość jezior.

137
00:06:21,534 --> 00:06:24,738
Inny podział to na wody stojące, jak stawy

138
00:06:24,838 --> 00:06:28,225
jeziora, oczka wodne, baseny przeciwpożarowe 

139
00:06:28,325 --> 00:06:30,909
i płynące, jak rzeki i strumienie.

140
00:06:31,434 --> 00:06:34,176
Śródlądowe zasoby wód możemy też podzielić

141
00:06:34,276 --> 00:06:36,286
 na powierzchniowe i podziemne.

142
00:06:38,591 --> 00:06:41,837
Mamy nadzieję, że czas spędzony na oglądaniu

143
00:06:41,937 --> 00:06:45,058
tego filmu u-płynął Ci nie tylko przyjemnie

144
00:06:45,158 --> 00:06:48,429
ale i owocnie. Wypłyń z nami na szerokie wody

145
00:06:48,529 --> 00:06:51,441
wiedzy, subskrybując nasz... kanał.