1
00:00:00,512 --> 00:00:03,432
Co roku grzybiarze chwalą się największymi

2
00:00:03,532 --> 00:00:07,013
zebranymi okazami. Nie tak dawno znaleziono

3
00:00:07,113 --> 00:00:11,954
borowika szlachetnego o wadze 2,7 kg

4
00:00:12,054 --> 00:00:15,613
i kapeluszu o średnicy 45 centymetrów.

5
00:00:16,128 --> 00:00:18,479
Ale to wcale nie największy grzyb

6
00:00:18,579 --> 00:00:21,316
zaledwie owocnik, czyli to, co wystaje 

7
00:00:21,416 --> 00:00:23,241
nad powierzchnię ziemi.

8
00:00:23,552 --> 00:00:25,884
Największy znany, pojedynczy grzyb 

9
00:00:25,984 --> 00:00:27,926
to opieńka ciemna, znaleziona 

10
00:00:28,026 --> 00:00:30,125
w amerykańskim stanie Oregon.

11
00:00:30,464 --> 00:00:31,950
Jej grzybnia rozciąga się 

12
00:00:32,050 --> 00:00:35,372
na powierzchni niemal 1000 hektarów.

13
00:00:50,688 --> 00:00:52,480
Gdy słyszysz słowo "grzyb"

14
00:00:52,992 --> 00:00:54,784
z czym Ci się ono kojarzy?

15
00:00:55,296 --> 00:00:57,878
Przychodzi ci na myśl wyprawa do lasu 

16
00:00:57,978 --> 00:01:00,164
na podgrzybki, czy raczej zaciek 

17
00:01:00,264 --> 00:01:01,599
w wilgotnej piwnicy?

18
00:01:01,952 --> 00:01:05,344
Zdziwisz się, ale i to grzyb, i to grzyb

19
00:01:05,444 --> 00:01:08,011
bo grzyby to bardzo różnorodna 

20
00:01:08,111 --> 00:01:09,523
grupa organizmów.

21
00:01:09,888 --> 00:01:12,292
Do tego, choć całe życie spędzają 

22
00:01:12,392 --> 00:01:15,519
praktycznie w jednym miejscu, niczym rośliny

23
00:01:15,776 --> 00:01:18,080
to żywią się jak zwierzęta.

24
00:01:18,592 --> 00:01:21,152
Fachowo mówiąc są cudzożywne.

25
00:01:21,920 --> 00:01:24,923
Nie mają, jak rośliny, zielonego barwnika

26
00:01:25,023 --> 00:01:27,678
dzięki któremu można przerabiać wodę 

27
00:01:27,778 --> 00:01:31,079
i ditlenek węgla na cukry niezbędne do życia.

28
00:01:31,648 --> 00:01:34,673
Co jedzą? Są takie, co żerują na starych 

29
00:01:34,773 --> 00:01:37,073
kanapkach, zbutwiałych liściach 

30
00:01:37,173 --> 00:01:40,448
i padłych zwierzętach, a także na... ścianach

31
00:01:40,548 --> 00:01:43,423
gdzie niszczą cegły, farby, czy tapety.

32
00:01:43,936 --> 00:01:45,781
Czasem możesz je zaobserwować 

33
00:01:45,881 --> 00:01:47,904
w postaci nalotu na powierzchni

34
00:01:48,033 --> 00:01:50,175
zwanego na ogół pleśnią.

35
00:01:50,336 --> 00:01:52,334
Więcej o tej grupie dowiesz się 

36
00:01:52,434 --> 00:01:54,176
z naszych filmów o ekologii.

37
00:01:54,944 --> 00:01:57,776
Są grzyby, które atakują żywe rośliny

38
00:01:57,876 --> 00:02:00,319
i zwierzęta, wywołując grzybice.

39
00:02:00,832 --> 00:02:04,380
Można mieć grzyba na paznokciach, na skórze

40
00:02:04,480 --> 00:02:07,231
we włosach, albo... w płucach.

41
00:02:08,000 --> 00:02:12,096
Taki grzyb-pasożyt jakiś kawałek nas zjada.

42
00:02:12,608 --> 00:02:15,180
W tym filmie chcemy jednak przyjrzeć się

43
00:02:15,280 --> 00:02:17,983
przede wszystkim grzybom, jakie my zjadamy

44
00:02:18,377 --> 00:02:20,965
i jakie można spotkać w polskich lasach.

45
00:02:21,223 --> 00:02:23,360
O nich po orzeszku.

46
00:02:26,688 --> 00:02:29,119
W krajowych lasach zidentyfikowano 

47
00:02:29,219 --> 00:02:32,281
ponad 1000 gatunków grzybów, z czego 

48
00:02:32,381 --> 00:02:35,387
ponad 100 jadalnych i bardzo smacznych.

49
00:02:35,487 --> 00:02:37,651
Potrafisz wymienić kilka gatunków

50
00:02:37,751 --> 00:02:38,975
 jadalnych grzybów?

51
00:02:42,048 --> 00:02:45,188
Wśród najpopularniejszych są między innymi

52
00:02:45,288 --> 00:02:47,466
borowiki, podgrzybki, koźlarze

53
00:02:47,566 --> 00:02:48,959
maślaki, czy rydze.

54
00:02:49,472 --> 00:02:52,753
A znasz jakieś grzyby, o których wiesz, że pod

55
00:02:52,853 --> 00:02:55,990
żadnym pozorem zbierać i jeść ich nie wolno?

56
00:02:59,200 --> 00:03:02,062
Pewnie przyszły Ci na myśl muchomory.

57
00:03:02,528 --> 00:03:05,856
Fakt jeden z nich, muchomor sromotnikowy

58
00:03:06,368 --> 00:03:09,696
to najbardziej trujący grzyb naszych lasów.

59
00:03:09,952 --> 00:03:12,000
Wystarczy zjeść mały kawałek

60
00:03:12,512 --> 00:03:16,096
ledwie 30 gramów, by żegnać się z życiem.

61
00:03:16,608 --> 00:03:19,609
Do trujących grzybów zaliczamy zresztą

62
00:03:19,709 --> 00:03:22,178
większość muchomorów, ale także 

63
00:03:22,278 --> 00:03:25,229
włókniaka ceglastego, zasłonaka rudego

64
00:03:25,329 --> 00:03:27,286
czy wieruszkę zatokowatą.

65
00:03:27,872 --> 00:03:30,332
Spożyte, szczególnie na surowo 

66
00:03:30,432 --> 00:03:33,571
lub niedostatecznie ugotowane, wywołują 

67
00:03:33,671 --> 00:03:36,162
w zależności od gatunku: wymioty

68
00:03:36,262 --> 00:03:39,077
rozwolnienie, duszności, pocenie się

69
00:03:39,177 --> 00:03:41,749
problemy z widzeniem, halucynacje

70
00:03:41,849 --> 00:03:43,952
niszczą nerki i wątrobę.

71
00:03:44,256 --> 00:03:46,622
Warto przy tym pamiętać, że nawet 

72
00:03:46,722 --> 00:03:49,820
zupełnie jadalne grzyby są dość ciężkostrawne

73
00:03:49,920 --> 00:03:52,449
i mogą wywołać nieprzyjemne sensacje 

74
00:03:52,549 --> 00:03:55,220
żołądkowe, szczególnie u małych dzieci 

75
00:03:55,320 --> 00:03:56,478
i osób starszych.

76
00:04:00,640 --> 00:04:02,688
Gdzie można zbierać grzyby?

77
00:04:03,200 --> 00:04:05,525
W zasadzie wszędzie z wyjątkiem

78
00:04:05,625 --> 00:04:08,437
rezerwatów przyrody, parków narodowych

79
00:04:08,537 --> 00:04:10,862
i nielicznych lasów prywatnych.

80
00:04:11,392 --> 00:04:15,232
Pamiętaj, zbieraj tylko grzyby dobrze Ci znane.

81
00:04:15,488 --> 00:04:19,034
Najlepiej trzymaj się tych, które na spodniej 

82
00:04:19,134 --> 00:04:22,474
stronie kapelusza mają rurki - taką gąbeczkę

83
00:04:22,574 --> 00:04:23,618
a nie blaszki.

84
00:04:24,703 --> 00:04:27,775
Zbierane okazy delikatnie wykręcaj

85
00:04:27,915 --> 00:04:29,823
albo wycinaj nożykiem.

86
00:04:30,079 --> 00:04:32,841
Grzyby zbieraj tylko do przewiewnych koszy

87
00:04:32,941 --> 00:04:34,430
albo papierowych toreb.

88
00:04:34,943 --> 00:04:37,262
W plastikowych torbach czy wiadrach 

89
00:04:37,362 --> 00:04:39,550
nabierają szkodliwych właściwości.

90
00:04:40,225 --> 00:04:42,879
Nie rozpoznawaj grzybów po smaku.

91
00:04:43,135 --> 00:04:46,207
To, że trujące gatunki są gorzkie, jest mitem.

92
00:04:46,719 --> 00:04:49,705
Najbardziej zabójczy, muchomor sromotnikowy

93
00:04:49,805 --> 00:04:52,862
 ma ponoć łagodny, nieco ziemniaczany zapach

94
00:04:52,962 --> 00:04:54,628
i całkiem przyjemny smak.

95
00:04:55,423 --> 00:04:57,188
Korzystaj z atlasu grzybów

96
00:04:57,288 --> 00:05:00,030
albo ze specjalnych aplikacji na telefon

97
00:05:00,287 --> 00:05:02,387
które pomagają rozpoznać gatunek 

98
00:05:02,487 --> 00:05:04,587
na podstawie przesłanego zdjęcia.

99
00:05:05,151 --> 00:05:08,236
Mapa i lokalizacja w telefonie pomoże Ci też

100
00:05:08,336 --> 00:05:09,946
zorientować się w lesie 

101
00:05:10,046 --> 00:05:12,062
i bezpiecznie wrócić do domu.

102
00:05:12,831 --> 00:05:15,023
Nie niszcz grzybów, których nie znasz

103
00:05:15,123 --> 00:05:18,974
ani tych niejadalnych. To ważny składnik lasu.

104
00:05:19,231 --> 00:05:22,427
Choć Ty ich nie jesz, mogą być pokarmem 

105
00:05:22,527 --> 00:05:25,886
innych zwierząt i pomagają rosnąć drzewom.

106
00:05:29,215 --> 00:05:32,017
Grzyby kapeluszowe są smaczne i bogate 

107
00:05:32,117 --> 00:05:35,358
w witaminy. Nic dziwnego, że chętnie je jemy.

108
00:05:35,615 --> 00:05:37,780
O wiele więcej dają nam jednak

109
00:05:37,880 --> 00:05:39,454
 inne rodzaje grzybów.

110
00:05:40,223 --> 00:05:43,039
Drożdże sprawiają, że rośnie chleb i ciasto.

111
00:05:43,551 --> 00:05:45,634
Dzięki ich działalności 

112
00:05:45,734 --> 00:05:48,084
mamy też ocet, wino i piwo.

113
00:05:48,671 --> 00:05:50,931
Bez grzybów pleśniowych nie mielibyśmy

114
00:05:51,031 --> 00:05:53,534
smakowitych serów typu brie czy camembert.

115
00:05:54,303 --> 00:05:56,863
Grzyby to też poważni wytwórcy leków.

116
00:05:57,631 --> 00:06:00,191
Z ich pracy uzyskujemy antybiotyki

117
00:06:00,447 --> 00:06:02,495
związki niszczące nowotwory

118
00:06:02,751 --> 00:06:05,829
poprawiające odporność, leczące psychikę

119
00:06:05,929 --> 00:06:08,723
a nawet zabijające szkodliwe dla nas 

120
00:06:08,823 --> 00:06:11,197
organizmy, w tym i inne grzyby.

121
00:06:12,735 --> 00:06:15,226
Jeśli nas uważnie oglądasz, bez trudu 

122
00:06:15,326 --> 00:06:18,219
wymienisz trzy gatunki grzybów kapeluszowych

123
00:06:18,367 --> 00:06:21,439
których pod żadnym pozorem nie wolno zbierać

124
00:06:24,511 --> 00:06:27,399
To na przykład muchomor sromotnikowy

125
00:06:27,499 --> 00:06:30,142
zasłonak rudy, borowik szatański.

126
00:06:35,007 --> 00:06:37,311
Wszystkie grzyby są cudzożywne.

127
00:06:37,567 --> 00:06:41,151
Żywią się żywą lub martwą materią organiczną.

128
00:06:41,407 --> 00:06:43,805
Zbieraj tylko grzyby, co do których 

129
00:06:43,905 --> 00:06:45,759
masz pewność, że są jadalne.

130
00:06:46,134 --> 00:06:49,853
Nie niszcz innych ani leśnej ściółki.

131
00:06:56,255 --> 00:06:59,524
Zanim złapiesz koszyk i kozik, by pobuszować 

132
00:06:59,624 --> 00:07:02,105
w pobliskim zagajniku, daj nam suba

133
00:07:02,205 --> 00:07:04,539
i opowiedz znajomym o pistacja.tv

134
00:07:04,639 --> 00:07:07,489
żeby wiedza o nas rozprzestrzeniała się 

135
00:07:07,589 --> 00:07:10,357
niczym grzybnia w lesie.