1
00:00:01,024 --> 00:00:03,431
Wiesz,jaka jest najdłuższa nazwa 

2
00:00:03,531 --> 00:00:05,119
miejscowości w Polsce?

3
00:00:05,888 --> 00:00:08,301
To Przedmieście Szczebrzeszyńskie 

4
00:00:08,401 --> 00:00:09,727
niedaleko Zamościa.

5
00:00:10,240 --> 00:00:14,080
Nazwa ma 29 liter bez spacji.

6
00:00:14,848 --> 00:00:17,948
O jedną literę mniej mają Warmątowice 

7
00:00:18,048 --> 00:00:21,263
Sienkiewiczowskie, leżące między Legnicą

8
00:00:21,363 --> 00:00:23,551
a Jaworem na Dolnym Śląsku.

9
00:00:24,064 --> 00:00:28,304
Wszystko to nic w porównaniu z najdłuższą

10
00:00:28,404 --> 00:00:32,175
nazwą miejscowości, liczącą 58 liter 

11
00:00:32,275 --> 00:00:38,398
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrob-
-wllllantysiliogogogoch w Walii.

12
00:00:39,168 --> 00:00:42,403
Przekłada się ona na "kościół Najświętszej

13
00:00:42,503 --> 00:00:45,610
Maryi w kotlinie wśród oczarów, w pobliżu

14
00:00:45,710 --> 00:00:48,817
wodnego wiru i kościoła Świętego Tysilia 

15
00:00:48,917 --> 00:00:50,431
z czerwonej jaskini.

16
00:00:51,200 --> 00:00:54,656
W tej lekcji opowiem Ci, skąd się biorą nazwy

17
00:00:54,756 --> 00:00:58,630
polskich miejscowości i jak szukać ich korzeni.

18
00:01:10,912 --> 00:01:14,054
Zastanawiało cię kiedyś, skąd pochodzi

19
00:01:14,154 --> 00:01:16,288
nazwa Twojej miejscowości?

20
00:01:17,056 --> 00:01:20,896
Nie, nie będziemy tu wyjaśniać każdej z osobna.

21
00:01:21,152 --> 00:01:23,826
Nie starczyłoby nam zresztą czasu

22
00:01:23,926 --> 00:01:26,797
bo samych miast jest w naszym kraju 

23
00:01:26,897 --> 00:01:30,561
blisko tysiąc, a gdzie mniejsze miejscowości?

24
00:01:31,136 --> 00:01:33,746
Zamiast tego damy Ci trochę wskazówek

25
00:01:33,846 --> 00:01:35,687
dzięki którym samodzielnie 

26
00:01:35,787 --> 00:01:37,534
dojdziesz do rozwiązania.

27
00:01:38,560 --> 00:01:41,097
Na początek zadanie dla Ciebie.

28
00:01:41,632 --> 00:01:45,112
Pomyśl chwilę i powiedz, czym ludzie 

29
00:01:45,212 --> 00:01:48,310
się kierują nadając czemuś nazwę?

30
00:01:49,312 --> 00:01:53,408
Gdyby chodziło o zwierzątko, powiedzmy kota

31
00:01:53,920 --> 00:01:57,248
to co zdecydowałoby o jego imieniu?

32
00:01:57,504 --> 00:01:59,220
Może jakaś właściwość 

33
00:01:59,320 --> 00:02:01,599
tego konkretnego egzemplarza?

34
00:02:02,432 --> 00:02:05,829
Długa, miękka sierść? Puszek!

35
00:02:06,464 --> 00:02:09,280
Futerko w ciapki? Łatek!

36
00:02:09,792 --> 00:02:12,864
Krótki ogonek? Kusy!

37
00:02:13,949 --> 00:02:17,109
Wierz mi lub nie, ale tak samo jest 

38
00:02:17,209 --> 00:02:19,745
z nazwami wielu miejscowości.

39
00:02:20,544 --> 00:02:23,361
Sucha Psina była kiedyś Suchoppiną

40
00:02:23,461 --> 00:02:26,228
czyli miejscem, gdzie było mnóstwo

41
00:02:26,328 --> 00:02:27,711
 suchych korzeni.

42
00:02:28,224 --> 00:02:31,536
Zielona Góra, bo leży na zboczu wzgórza

43
00:02:31,636 --> 00:02:33,605
które zawdzięcza zieleń 

44
00:02:33,705 --> 00:02:36,241
płynącemu opodal strumieniowi.

45
00:02:37,184 --> 00:02:39,263
Gdańsk, bo zakładano go 

46
00:02:39,363 --> 00:02:42,279
na terenach grząskich i podmokłych

47
00:02:42,379 --> 00:02:46,143
zwanych w dawnych czasach gdami lub kałami.

48
00:02:46,656 --> 00:02:48,627
Stąd też nazwa Kalisz.

49
00:02:49,216 --> 00:02:53,137
Na miejscach wypalonych zakładano zaś osady

50
00:02:53,237 --> 00:02:56,369
które później nosiły nazwy: Praga, 

51
00:02:56,469 --> 00:02:58,174
Wypaleniska i Żary.

52
00:02:58,944 --> 00:03:03,657
Mamy też Skały, Zagórza, Chełmy, Międzyrzec

53
00:03:03,757 --> 00:03:07,866
i Brody oraz wszelkiego rodzaju Lasy, 

54
00:03:07,966 --> 00:03:10,463
Poręby, Bory i Dąbrowy.

55
00:03:13,792 --> 00:03:16,870
A może chodzi bardziej o zachowanie

56
00:03:16,970 --> 00:03:19,423
albo specjalne umiejętności?

57
00:03:20,704 --> 00:03:23,520
Głośno mruczy? Mruczek!

58
00:03:23,918 --> 00:03:26,944
Świetnie poluje? Myszołap!

59
00:03:27,616 --> 00:03:30,608
Do tego typu nazw zaliczamy:

60
00:03:30,708 --> 00:03:33,034
Piekary - od piekarzy

61
00:03:33,187 --> 00:03:38,127
Złotoryję - od górników ryjących złoto

62
00:03:38,227 --> 00:03:42,740
Bartniki - od dawnej nazwy pszczelarzy

63
00:03:43,146 --> 00:03:46,875
Skotniki - od hodowców owiec

64
00:03:47,015 --> 00:03:50,782
Zduny - od budowniczych pieców

65
00:03:50,922 --> 00:03:54,806
czy... Piekło. Nazwa wsi pochodzi 

66
00:03:54,906 --> 00:03:59,178
od słowa "pkieł", które oznaczało... smołę.

67
00:03:59,872 --> 00:04:01,476
Chodziło więc o miejsce 

68
00:04:01,576 --> 00:04:03,455
w którym wytwarza się smołę.

69
00:04:04,992 --> 00:04:08,264
Swornegacie to z kolei zlepek dwóch 

70
00:04:08,364 --> 00:04:11,955
kaszubskich słów: "swora", czyli warkocz

71
00:04:12,055 --> 00:04:15,462
pleciony z korzeni sosnowych i "gacić"

72
00:04:15,562 --> 00:04:18,557
czyli umacniać taką sworą brzegi.

73
00:04:19,839 --> 00:04:21,700
Wszystkie te nazwy określały

74
00:04:21,800 --> 00:04:23,816
czym w większości zajmowali się

75
00:04:23,916 --> 00:04:24,958
 ich mieszkańcy.

76
00:04:25,727 --> 00:04:28,287
W tej kategorii znajdziesz też Mosty

77
00:04:28,396 --> 00:04:30,095
Środę i Piątek.

78
00:04:30,335 --> 00:04:32,383
Wiesz, skąd te nazwy?

79
00:04:35,967 --> 00:04:37,845
Dobrze kombinujesz.

80
00:04:38,271 --> 00:04:40,575
W Mostach były mosty.

81
00:04:41,087 --> 00:04:44,365
Środa i Piątek, a także Wtórek i Sobota

82
00:04:44,465 --> 00:04:47,863
zawdzięczają nazwę targom, które odbywały

83
00:04:47,963 --> 00:04:50,764
się w nich właśnie w ten konkretny

84
00:04:50,864 --> 00:04:52,094
dzień tygodnia.

85
00:04:52,863 --> 00:04:57,168
W Złym Mięsie zaś, już w XVI wieku stała ponoć

86
00:04:57,268 --> 00:05:00,576
karczma o tej samej nazwie i zapewne

87
00:05:00,676 --> 00:05:05,026
równie podłej reputacji. I od niej nazwę wzięła

88
00:05:05,126 --> 00:05:06,685
 potem cała wieś.

89
00:05:10,271 --> 00:05:15,135
A gdyby nazwać kotka Zbyszek, Ania, Bunio?

90
00:05:15,903 --> 00:05:18,452
W przypadku miejscowości to chyba

91
00:05:18,552 --> 00:05:21,022
najbardziej popularna kategoria.

92
00:05:21,397 --> 00:05:24,613
Nazwy pochodzące od imienia właściciela

93
00:05:24,713 --> 00:05:27,678
lub założyciela, albo jego potomków.

94
00:05:28,447 --> 00:05:30,096
Tu warto wspomnieć

95
00:05:30,196 --> 00:05:33,966
że nazwy odzałożycielskie miały zazwyczaj

96
00:05:34,066 --> 00:05:36,420
końcówkę "-ów" albo "-owa"

97
00:05:36,520 --> 00:05:40,102
zaś te podarowane potomkom kończyły się

98
00:05:40,202 --> 00:05:41,756
na "-ice"/"-yce".

99
00:05:42,783 --> 00:05:46,031
Znajdziesz wśród nich nie tylko tak oczywiste

100
00:05:46,131 --> 00:05:48,719
jak Kazimierz Dolny, czy Bolesławiec

101
00:05:48,927 --> 00:05:50,607
zakładane przez królów: 

102
00:05:50,707 --> 00:05:52,409
Kazimierza Sprawiedliwego

103
00:05:52,509 --> 00:05:54,045
 i Bolesława Wysokiego

104
00:05:54,303 --> 00:05:57,772
ale także Poznań - gród Poznana

105
00:05:57,872 --> 00:06:02,540
Wrocław - gród Wrocława, a może Wrocisława

106
00:06:02,640 --> 00:06:07,681
czy Warszawę - gród Warsza lub Warcisława.

107
00:06:08,383 --> 00:06:11,988
Szukając źródła nazwy swojej miejscowości

108
00:06:12,088 --> 00:06:14,752
pamiętaj, że w dawnych czasach 

109
00:06:14,852 --> 00:06:18,051
popularne były imiona, o jakich dziś 

110
00:06:18,151 --> 00:06:21,796
już mało kto pamięta, jak Dalech, Żelech, 

111
00:06:21,896 --> 00:06:24,637
Grzymosław, Pomian, Racław.

112
00:06:25,279 --> 00:06:27,802
W późniejszych czasach źródłem 

113
00:06:27,902 --> 00:06:30,957
nazwy miejscowości mogło być nie imię 

114
00:06:31,057 --> 00:06:34,494
a nazwisko właściciela, zwykle szlachcica.

115
00:06:38,847 --> 00:06:42,966
Można by oczywiście nazwać kota Mójkot

116
00:06:43,066 --> 00:06:45,758
Mądrykot albo... Miaukot.

117
00:06:46,783 --> 00:06:49,682
Na tej samej zasadzie wiele miejscowości

118
00:06:49,782 --> 00:06:52,852
ma w nazwie cząstkę "wieś", która po prostu

119
00:06:52,952 --> 00:06:55,998
określa osadę wydzieloną administracyjnie.

120
00:06:56,767 --> 00:07:00,862
Do takiej "wsi" dodaje się różne określenia

121
00:07:00,962 --> 00:07:04,190
jak "stara", "wielka", "czerwona".

122
00:07:04,447 --> 00:07:09,311
Nazwę Nowa Wieś nosi aż 113 miejscowości.

123
00:07:09,567 --> 00:07:11,359
Najwięcej w Polsce.

124
00:07:11,871 --> 00:07:15,455
Z kolei Wola, Wólka i Wolica

125
00:07:15,711 --> 00:07:18,015
jak choćby Żelazowa Wola

126
00:07:18,527 --> 00:07:20,831
miejsce urodzin Fryderyka Chopina

127
00:07:21,343 --> 00:07:23,976
to cząstka oznaczająca, że mieszkańcy 

128
00:07:24,076 --> 00:07:28,043
byli zwolnieni ze świadczeń na rzecz właściciela.

129
00:07:28,767 --> 00:07:32,351
Na Śląsku to samo znaczenie ma słowo "ligota".

130
00:07:33,631 --> 00:07:36,412
Bardzo popularne są też złożenia nazw 

131
00:07:36,512 --> 00:07:39,690
ze słowami "stary" i "nowy", które określały

132
00:07:39,790 --> 00:07:41,850
że jakaś miejscowość powstała

133
00:07:41,950 --> 00:07:43,613
 wcześniej lub później.

134
00:07:44,127 --> 00:07:46,431
Stąd Stary i Nowy Sącz

135
00:07:46,687 --> 00:07:49,247
Nowa Huta czy Stare Babice.

136
00:07:50,015 --> 00:07:54,009
Ale raczej nie nazwiesz swojego kota "Starykot"

137
00:07:54,109 --> 00:07:56,934
choć "Nowykot" mogłoby mieć swoje 

138
00:07:57,034 --> 00:08:00,499
uzasadnienie, gdybyś już jednego miał.

139
00:08:05,119 --> 00:08:07,560
Skoro już wiesz, jak tworzy się nazwy 

140
00:08:07,660 --> 00:08:11,135
miejscowości, znajdź źródło takich nazw

141
00:08:11,235 --> 00:08:16,894
jak Racławice, Żabia Wola, Augustów.

142
00:08:20,991 --> 00:08:23,295
Prawdopodobne pochodzenie to:

143
00:08:23,807 --> 00:08:28,415
Racławice, czyli wieś Racława, syna założyciela.

144
00:08:28,927 --> 00:08:33,024
Żabia Wola - osada w miejscu pełnym żab

145
00:08:33,124 --> 00:08:35,838
podmokłym, wolna od danin.

146
00:08:36,607 --> 00:08:40,959
Augustów - miejscowość należąca do Augusta.

147
00:08:46,335 --> 00:08:49,822
Nazwy miejscowości pochodzą na przykład 

148
00:08:49,922 --> 00:08:53,005
od zawodu uprawianego w przeszłości 

149
00:08:53,105 --> 00:08:55,834
przez mieszkańców, dni targowych

150
00:08:55,934 --> 00:08:58,663
imienia lub nazwiska założyciela

151
00:08:58,763 --> 00:09:00,923
położenia geograficznego.

152
00:09:02,603 --> 00:09:06,127
Mam nadzieję, że nasz film zainspirował Cię

153
00:09:06,227 --> 00:09:09,951
nazewniczo, ale zanim zagłębisz się w internet

154
00:09:10,051 --> 00:09:13,110
żeby sprawdzić, gdzie leży Sucha Psina

155
00:09:13,210 --> 00:09:14,855
daj nam łapkę w górę 

156
00:09:14,955 --> 00:09:18,486
i nie zapomnij nazwy "pistacja"!