1
00:00:01,280 --> 00:00:03,410
Wiesz, skąd się wziął jedwab?

2
00:00:04,096 --> 00:00:06,812
Odkryła go podobno Xilingshi.

3
00:00:06,912 --> 00:00:09,216
Małżonka cesarza Huang Ti.

4
00:00:09,984 --> 00:00:12,398
Sprawdzając, co zjada drzewo morwowe 

5
00:00:12,498 --> 00:00:15,195
w cesarskim ogrodzie odkryła, że robią to 

6
00:00:15,295 --> 00:00:18,446
białe larwy, które przędą błyszczące kokony.

7
00:00:18,944 --> 00:00:21,880
Przez przypadek upuściła jeden do wrzątku 

8
00:00:21,980 --> 00:00:24,795
i okazało się, że można wyciągnąć z niego

9
00:00:24,895 --> 00:00:26,622
delikatną, ale mocną nić.

10
00:00:27,648 --> 00:00:29,423
W ten sposób odkryto tajemnicę 

11
00:00:29,523 --> 00:00:32,341
produkcji jedwabiu, której Chińczycy strzegli

12
00:00:32,441 --> 00:00:34,110
 przez 2000 lat.

13
00:00:34,816 --> 00:00:37,879
W tej lekcji opowiem Ci o tym, z czego jeszcze

14
00:00:37,979 --> 00:00:40,703
można zrobić włókna i jak je wykorzystać.

15
00:00:52,224 --> 00:00:54,528
Na pewno masz ulubioną koszulkę.

16
00:00:55,040 --> 00:00:56,832
Pomyśl, za co ją lubisz?

17
00:00:57,600 --> 00:00:59,904
Bo jest miękka, przewiewna

18
00:01:00,160 --> 00:01:02,720
miło otula skórę, nie gryzie...

19
00:01:03,524 --> 00:01:04,759
Zastanawiało cię 

20
00:01:04,859 --> 00:01:06,815
z czego wynikają te właściwości?

21
00:01:07,840 --> 00:01:09,290
Podstawą jest materiał 

22
00:01:09,390 --> 00:01:11,167
z którego koszulkę zrobiono.

23
00:01:11,936 --> 00:01:13,984
A z czego robi się materiały?

24
00:01:14,752 --> 00:01:16,938
Z różnego typu włókien.

25
00:01:17,568 --> 00:01:20,738
W tym filmie dowiesz się, skąd się wziął

26
00:01:20,838 --> 00:01:24,521
surowiec, czyli włókno, z którego jest zrobiona

27
00:01:24,621 --> 00:01:27,587
bielizna osobista, T-shirt, spodnie, bluza

28
00:01:27,687 --> 00:01:30,365
sweter i co tam jeszcze masz na sobie.

29
00:01:31,392 --> 00:01:34,333
O jednym już powiedzieliśmy na początku filmu.

30
00:01:34,720 --> 00:01:36,033
To jedwab.

31
00:01:36,256 --> 00:01:39,187
Potrafisz wymienić jakieś inne włókna?

32
00:01:42,144 --> 00:01:45,400
Może wśród twoich odpowiedzi znalazła się

33
00:01:45,500 --> 00:01:48,031
 wełna, bawełna, albo poliester?

34
00:01:48,800 --> 00:01:51,593
Wszystko to włókna, ale każde ma inną 

35
00:01:51,693 --> 00:01:54,145
długość, grubość i kształt.

36
00:01:54,432 --> 00:01:57,760
Jedne są bardzo długie, inne krótsze.

37
00:01:58,272 --> 00:02:00,590
Są tak maleńkie, że do ich zobaczenia

38
00:02:00,690 --> 00:02:01,856
potrzebna jest lupa

39
00:02:02,368 --> 00:02:05,898
i takie jak jedwab - długie na kilometr

40
00:02:06,208 --> 00:02:09,280
i takie, które przypominają ludzki włos

41
00:02:09,536 --> 00:02:12,864
albo też są włosami, tyle że zwierząt.

42
00:02:13,120 --> 00:02:14,912
A skąd się biorą włókna?

43
00:02:15,168 --> 00:02:17,170
O tym po orzeszku.

44
00:02:19,480 --> 00:02:21,824
Włókna można dzielić na wiele sposobów

45
00:02:22,080 --> 00:02:24,308
ale najpopularniejszy jest ten 

46
00:02:24,408 --> 00:02:26,513
na pochodzące z natury i takie

47
00:02:26,613 --> 00:02:29,503
które wytworzył człowiek w laboratorium.

48
00:02:30,016 --> 00:02:31,685
Te pierwsze nazywamy...?

49
00:02:34,880 --> 00:02:36,672
Jasne, naturalnymi.

50
00:02:36,928 --> 00:02:39,950
Te drugie są chemiczne, a wśród nich

51
00:02:40,050 --> 00:02:43,584
wyróżniamy jeszcze sztuczne i syntetyczne.

52
00:02:43,840 --> 00:02:45,788
Włókna naturalne pozyskujemy 

53
00:02:45,888 --> 00:02:47,423
z roślin albo zwierząt.

54
00:02:48,192 --> 00:02:51,351
Roślinne mogą pochodzić z nasion, łodyg

55
00:02:51,451 --> 00:02:53,227
liści lub owoców.

56
00:02:53,568 --> 00:02:55,993
Pomyśl, jakie znasz rośliny

57
00:02:56,093 --> 00:02:58,033
które wykorzystujemy jako źródło włókna?

58
00:03:01,248 --> 00:03:03,758
Może wśród twoich odpowiedzi znalazła się

59
00:03:03,858 --> 00:03:06,368
bawełna, z której masz majtki i koszulki?

60
00:03:07,648 --> 00:03:10,464
To chyba najbardziej popularne włókno roślinne.

61
00:03:10,976 --> 00:03:12,782
Tworzy puchatą część torebki 

62
00:03:12,882 --> 00:03:14,816
otaczającej bawełniane nasiona.

63
00:03:15,584 --> 00:03:17,969
W naszym kraju uprawiamy inne rośliny

64
00:03:18,069 --> 00:03:20,191
z których można pozyskać przędzę.

65
00:03:20,960 --> 00:03:23,918
Od najdawniejszych czasów sialiśmy len.

66
00:03:25,056 --> 00:03:27,143
Inaczej niż w przypadku bawełny 

67
00:03:27,243 --> 00:03:29,663
źródłem włókien lnu jest jego łodyga.

68
00:03:30,944 --> 00:03:33,635
Także inne włókna roślinne - juta

69
00:03:33,735 --> 00:03:36,292
i uprawiane też w Polsce konopie

70
00:03:36,392 --> 00:03:37,754
pochodzą z łodyg.

71
00:03:38,112 --> 00:03:39,684
Włókna można pozyskiwać 

72
00:03:39,784 --> 00:03:41,695
także z innych części roślin.

73
00:03:41,952 --> 00:03:45,249
Na przykład z liści pewnego gatunku agawy

74
00:03:45,349 --> 00:03:48,433
mamy sizal, a z owoców palmy kokosowej 

75
00:03:48,533 --> 00:03:51,422
włókno na sznury, pędzle i materace.

76
00:03:52,704 --> 00:03:54,544
Drugą grupę naturalnych włókien

77
00:03:54,644 --> 00:03:55,935
 bierzemy od zwierząt.

78
00:03:56,288 --> 00:03:58,882
Najpopularniejszym włóknem tej grupy

79
00:03:58,982 --> 00:04:02,114
jest wełna, czyli po prostu zwierzęca sierść

80
00:04:02,214 --> 00:04:04,808
którą możemy strzyc albo wyczesywać.

81
00:04:05,760 --> 00:04:09,167
Najczęściej owcza ale pozyskujemy też 

82
00:04:09,267 --> 00:04:12,442
sierść kóz kaszmirskich i angorskich

83
00:04:12,542 --> 00:04:15,403
wielbłądów, alpak, czy królików.

84
00:04:16,000 --> 00:04:18,047
O jedwabiu już opowiadaliśmy.

85
00:04:18,559 --> 00:04:20,053
Pojedyncza nić może mieć 

86
00:04:20,153 --> 00:04:22,142
ponad półtora kilometra długości.

87
00:04:23,167 --> 00:04:25,880
To świetne, mocne włókno jest w zasadzie

88
00:04:25,980 --> 00:04:27,518
zestaloną śliną motyla.

89
00:04:27,775 --> 00:04:29,359
Trochę obrzydliwe?

90
00:04:29,823 --> 00:04:32,141
W obliczu niezaprzeczalnych zalet 

91
00:04:32,241 --> 00:04:35,117
zwierzęcych włókien, to mała niedogodność.

92
00:04:35,455 --> 00:04:38,694
Takie włókna są materiałem na tkaniny lekkie

93
00:04:38,794 --> 00:04:42,058
przepuszczające powietrze, utrzymujące ciepło

94
00:04:42,158 --> 00:04:44,247
i odprowadzające wilgoć.

95
00:04:44,671 --> 00:04:47,392
Latem chłodzą, zimą grzeją.

96
00:04:47,743 --> 00:04:50,559
Ubrania z tych włókien nie elektryzują się.

97
00:04:50,815 --> 00:04:53,072
Są też na ogół przyjemne w dotyku 

98
00:04:53,172 --> 00:04:56,895
choć niektórzy skarżą się, że wełna ich "gryzie".

99
00:04:59,263 --> 00:05:01,304
Pozyskiwanie włókien naturalnych

100
00:05:01,404 --> 00:05:02,487
 bywa niełatwe.

101
00:05:02,591 --> 00:05:05,407
Wyobraź sobie choćby strzyżenie królików.

102
00:05:06,175 --> 00:05:08,305
Nic dziwnego, że człowiek stara się 

103
00:05:08,405 --> 00:05:10,364
odtworzyć włókna o właściwościach 

104
00:05:10,464 --> 00:05:12,717
zbliżonych do jedwabiu czy bawełny

105
00:05:12,835 --> 00:05:15,903
ale produkować je taniej i szybciej.

106
00:05:16,927 --> 00:05:19,132
Włókna sztuczne powstają z tych samych

107
00:05:19,232 --> 00:05:21,346
substancji, co włókna naturalne

108
00:05:21,791 --> 00:05:24,539
celulozy, białka, kauczuku...

109
00:05:25,119 --> 00:05:27,251
Z celulozy, czyli de facto z drewna

110
00:05:27,351 --> 00:05:29,982
wytwarza się na przykład wiskozę, czy modal

111
00:05:30,751 --> 00:05:33,777
a jeśli źródłem tej celulozy jest bambus 

112
00:05:33,877 --> 00:05:35,468
włókno bambusowe.

113
00:05:36,127 --> 00:05:38,687
Z białka mleka powstaje wipolan

114
00:05:38,943 --> 00:05:41,285
a z soku kauczukowego lateks.

115
00:05:42,015 --> 00:05:44,030
Włókna syntetyczne wytwarzane są 

116
00:05:44,130 --> 00:05:45,594
z substancji otrzymanych 

117
00:05:45,694 --> 00:05:47,646
głównie z ropy naftowej i węgla.

118
00:05:48,159 --> 00:05:51,476
Mają różne nazwy i różne właściwości.

119
00:05:51,743 --> 00:05:53,388
Coraz częściej tworzone są 

120
00:05:53,488 --> 00:05:55,070
do specjalnych zastosowań.

121
00:05:55,583 --> 00:05:58,143
Na przykład kevlar jest kuloodporny

122
00:05:58,655 --> 00:06:01,637
elastan, znany jako spandex albo lycra

123
00:06:01,737 --> 00:06:04,030
może się rozciągać na długość 

124
00:06:04,130 --> 00:06:05,675
nawet pięciokrotnie.

125
00:06:06,591 --> 00:06:09,929
Wśród popularnych, syntetycznych włókien

126
00:06:10,029 --> 00:06:13,825
znajdziemy poliamid, nylon, dederon, poliester

127
00:06:13,925 --> 00:06:18,110
elanę, torlen, akryl, polar i wiele, wiele więcej.

128
00:06:18,367 --> 00:06:21,005
Oba typy włókien chemicznych wytwarzane są

129
00:06:21,105 --> 00:06:23,501
w specjalnych maszynach, które działają

130
00:06:23,601 --> 00:06:26,047
trochę jak gruczoły ślinowe jedwabnika.

131
00:06:26,559 --> 00:06:28,429
Wstrzykują płynny surowiec

132
00:06:28,529 --> 00:06:30,796
z którego powstaje włókno.

133
00:06:34,495 --> 00:06:36,133
Ze względu na pochodzenie 

134
00:06:36,233 --> 00:06:38,846
włókna dzielimy na naturalne i chemiczne.

135
00:06:39,615 --> 00:06:42,431
Te naturalne, na roślinne i zwierzęce

136
00:06:42,943 --> 00:06:46,087
a chemiczne na sztuczne i syntetyczne.

137
00:06:46,527 --> 00:06:50,136
Najważniejsze włókna pokazujemy na planszy.

138
00:06:52,159 --> 00:06:55,450
Z włókien robi się przędzę, a z naszych filmów

139
00:06:55,550 --> 00:06:57,534
możesz uprząść swoją wiedzę.

140
00:06:58,303 --> 00:07:00,864
Nie obawiaj się, pistacja.tv to źródło 

141
00:07:00,964 --> 00:07:02,654
wiedzy najwyższej jakości.

142
00:07:02,911 --> 00:07:06,174
Warto nas zasubskrybować.