1
00:00:01,024 --> 00:00:03,840
Największa wyspa świata to Grenlandia.

2
00:00:04,608 --> 00:00:08,058
Na drugim miejscu plasuje się ciekawy obiekt

3
00:00:08,158 --> 00:00:10,495
wielka pacyficzna wyspa śmieci

4
00:00:10,752 --> 00:00:13,824
o powierzchni trzykrotnie większej od Francji

5
00:00:14,080 --> 00:00:16,896
składająca się głównie z drobinek plastiku.

6
00:00:17,408 --> 00:00:18,824
W tej lekcji powiemy sobie 

7
00:00:18,924 --> 00:00:20,991
o różnych obliczach tworzyw sztucznych.

8
00:00:21,248 --> 00:00:23,152
Także tych pozytywnych.

9
00:00:35,584 --> 00:00:37,699
Plastik, wszędzie ten plastik

10
00:00:37,799 --> 00:00:39,167
słychać narzekania.

11
00:00:39,424 --> 00:00:41,728
Czy naprawdę jest tak wszechobecny?

12
00:00:42,240 --> 00:00:45,056
Nie wiemy, rzecz jasna, co widzisz dookoła.

13
00:00:45,312 --> 00:00:48,384
My, tradycyjnie już chyba, zaczniemy od kuchni.

14
00:00:48,896 --> 00:00:51,059
Co tu mamy? Wodę i napoje 

15
00:00:51,159 --> 00:00:54,939
w plastikowych butelkach, foliowe torebki,...

16
00:00:55,296 --> 00:00:58,255
Ten plastik to najpewniej polietylen

17
00:00:58,355 --> 00:00:59,578
w skrócie PE.

18
00:00:59,996 --> 00:01:02,895
Jest lekki i elastyczny, a także odporny 

19
00:01:02,995 --> 00:01:05,535
na działanie rozmaitych chemikaliów.

20
00:01:06,048 --> 00:01:07,584
Ma różne odmiany.

21
00:01:07,840 --> 00:01:09,798
Najbardziej plastycznej używa się 

22
00:01:09,898 --> 00:01:11,679
do powlekania kartonów na mleko

23
00:01:11,936 --> 00:01:15,215
a najtwardszej, między innymi w pojemnikach 

24
00:01:15,315 --> 00:01:17,863
na żywność, wielorazowych butelkach

25
00:01:17,963 --> 00:01:20,435
skrzynkach balkonowych, kanistrach

26
00:01:20,535 --> 00:01:23,158
rurach kanalizacyjnych i elementach 

27
00:01:23,258 --> 00:01:26,108
urządzeń domowych, o których opowiadamy

28
00:01:26,208 --> 00:01:27,292
w innym filmie.

29
00:01:28,832 --> 00:01:31,171
Podobne właściwości i zastosowania

30
00:01:31,271 --> 00:01:32,415
 ma polipropylen.

31
00:01:32,928 --> 00:01:35,488
Jest odporny na nacisk i uderzenia.

32
00:01:36,000 --> 00:01:38,362
W porównaniu z twardym polietylenem 

33
00:01:38,462 --> 00:01:40,975
łatwiej go kształtować w podwyższonych 

34
00:01:41,075 --> 00:01:43,856
temperaturach, ale jest nieco mniej odporny

35
00:01:43,956 --> 00:01:45,330
na czynniki chemiczne.

36
00:01:45,430 --> 00:01:47,541
Oba te związki niszczeją i tracą 

37
00:01:47,641 --> 00:01:50,154
swoje właściwości pod wpływem powietrza

38
00:01:50,254 --> 00:01:51,972
i światła słonecznego.

39
00:01:53,152 --> 00:01:55,255
Teraz już nie można ich produkować

40
00:01:55,355 --> 00:01:58,041
ale może w kuchennej szafce zaplątały Ci się

41
00:01:58,141 --> 00:01:59,294
plastikowe sztućce.

42
00:02:00,064 --> 00:02:02,880
Jeśli tak, najpewniej są z polistyrenu.

43
00:02:03,392 --> 00:02:06,208
Jest lekki i sztywny, ale kruchy.

44
00:02:06,464 --> 00:02:09,024
Nadaje się do formowania i barwienia.

45
00:02:09,280 --> 00:02:12,150
Stosowany w AGD, opakowaniach leków

46
00:02:12,250 --> 00:02:14,592
w zabawkach. W formie spienionej

47
00:02:14,692 --> 00:02:16,959
znasz go pewnie jako styropian.

48
00:02:18,496 --> 00:02:20,387
Teraz spójrzmy przez okno 

49
00:02:20,487 --> 00:02:22,079
a właściwie to na nie.

50
00:02:22,336 --> 00:02:24,052
Materiał tworzący jego ramę 

51
00:02:24,152 --> 00:02:26,687
to najprawdopodobniej polichlorek winylu.

52
00:02:26,944 --> 00:02:29,694
Jest twardy i elastyczny oraz odporny 

53
00:02:29,794 --> 00:02:31,807
na promieniowanie słoneczne.

54
00:02:32,320 --> 00:02:34,126
Robi się też z niego podłogi 

55
00:02:34,226 --> 00:02:35,904
oraz izolacje do przewodów.

56
00:02:36,928 --> 00:02:38,433
Może przez okno widzisz

57
00:02:38,533 --> 00:02:40,511
zadaszony taras lub szklarnię?

58
00:02:41,024 --> 00:02:43,678
Dziś szklarnia często nie ma nic wspólnego 

59
00:02:43,778 --> 00:02:46,131
ze szkłem, a jej przezroczyste ścianki 

60
00:02:46,231 --> 00:02:48,647
zrobione są z poliwęglanu, podobnie jak 

61
00:02:48,747 --> 00:02:50,596
przesłony motocyklowych kasków 

62
00:02:50,696 --> 00:02:52,029
czy narciarskie gogle.

63
00:02:53,093 --> 00:02:54,128
Jest jeszcze jedno 

64
00:02:54,228 --> 00:02:55,615
bardzo powszechne tworzywo.

65
00:02:55,872 --> 00:02:57,006
Poliuretan.

66
00:02:57,152 --> 00:02:59,137
Robi się z niego wykładziny 

67
00:02:59,237 --> 00:03:00,663
wypełnienia materacy 

68
00:03:00,763 --> 00:03:03,039
tapicerowanych mebli i poduszek.

69
00:03:03,552 --> 00:03:06,314
Jest ceniony za twardość, elastyczność

70
00:03:06,414 --> 00:03:09,695
dobrą izolację cieplną i możliwość formowania

71
00:03:09,952 --> 00:03:12,457
w różne kształty, a także za miękkość

72
00:03:12,557 --> 00:03:14,303
i amortyzowanie wstrząsów.

73
00:03:18,656 --> 00:03:20,960
Wiemy już sporo o tworzywach sztucznych

74
00:03:21,060 --> 00:03:22,496
ale co je łączy?

75
00:03:23,264 --> 00:03:26,275
Popatrz na nazwy. Wszystkie mają 

76
00:03:26,396 --> 00:03:29,151
przedrostek "poli-", który oznacza "wiele".

77
00:03:29,664 --> 00:03:32,480
Każde tworzywo sztuczne jest polimerem

78
00:03:32,736 --> 00:03:35,615
czyli powstało z wielu małych, jednakowych

79
00:03:35,715 --> 00:03:37,637
cząstek, połączonych ze sobą 

80
00:03:37,737 --> 00:03:40,755
w długie łańcuchy, trochę jak te na choinkę.

81
00:03:41,440 --> 00:03:44,358
Polimery powstają z ropy naftowej, węgla

82
00:03:44,458 --> 00:03:46,559
i gazu, w procesie zwanym...?

83
00:03:46,816 --> 00:03:48,864
Jasne, polimeryzacją.

84
00:03:52,704 --> 00:03:55,264
Polimery można podzielić na dwie grupy:

85
00:03:55,520 --> 00:03:57,824
elastomery i plastomery.

86
00:03:58,336 --> 00:04:01,047
Elastomery to takie tworzywa, które dają się

87
00:04:01,147 --> 00:04:04,047
ściskać i rozciągać w bardzo szerokim zakresie.

88
00:04:04,480 --> 00:04:06,272
Popatrz na uszczelkę w oknie.

89
00:04:06,528 --> 00:04:09,119
Gdy dociśniesz skrzydło, dostosuje się

90
00:04:09,219 --> 00:04:12,158
idealnie wypełniając sobą wszystkie szpary.

91
00:04:13,184 --> 00:04:15,744
A teraz spójrz na samochodowy zderzak.

92
00:04:16,256 --> 00:04:18,815
To plastomer z grupy duroplastów.

93
00:04:19,327 --> 00:04:21,631
Nie ściśniesz go, ani nie rozciągniesz.

94
00:04:21,887 --> 00:04:24,959
Jest twardy i bardzo odporny na uderzenia.

95
00:04:25,215 --> 00:04:27,675
Gdy jednak przekroczymy jego wytrzymałość

96
00:04:27,775 --> 00:04:28,980
jak przy zderzeniu

97
00:04:29,080 --> 00:04:31,358
ulega nieodwracalnemu odkształceniu.

98
00:04:31,615 --> 00:04:34,080
Pęknięty nie wróci do poprzedniego kształtu.

99
00:04:34,180 --> 00:04:35,680
Nie da się go też przetopić 

100
00:04:35,780 --> 00:04:37,502
na przykład na kolejny zderzak.

101
00:04:38,271 --> 00:04:40,399
Nie wszystkie plastomery są tak sztywne

102
00:04:40,499 --> 00:04:41,747
i nieprzejednane.

103
00:04:41,855 --> 00:04:44,218
Na pewno często zgniatasz plastikowe butelki

104
00:04:44,318 --> 00:04:46,462
nim wrzucisz je do pojemnika na plastik.

105
00:04:46,868 --> 00:04:49,006
Butelka w temperaturze pokojowej 

106
00:04:49,106 --> 00:04:51,857
zachowuje swój kształt, ale gdy go zmienisz

107
00:04:51,957 --> 00:04:53,630
nie wróci do poprzedniego.

108
00:04:54,143 --> 00:04:57,481
Można ją jednak przetopić, pozyskując plastik

109
00:04:57,581 --> 00:05:00,542
na kolejne butelki albo inne przedmioty.

110
00:05:00,866 --> 00:05:01,994
Takie plastomery 

111
00:05:02,094 --> 00:05:03,878
nazywamy termoplastycznymi.

112
00:05:09,503 --> 00:05:12,385
Jak widzisz, tworzywa sztuczne są odporne

113
00:05:12,485 --> 00:05:14,366
wytrzymałe i wszechstronne.

114
00:05:14,466 --> 00:05:16,671
Spotkasz je praktycznie wszędzie.

115
00:05:17,183 --> 00:05:19,743
Kłopot w tym, że tworzywo tworzywu nierówne

116
00:05:19,874 --> 00:05:21,548
i bywa problem z określeniem 

117
00:05:21,648 --> 00:05:23,144
które do czego się nadaje.

118
00:05:23,839 --> 00:05:26,399
Z pomocą przychodzą oznaczenia.

119
00:05:26,911 --> 00:05:29,099
Trójkąty wskazują, z jakim plastikiem

120
00:05:29,199 --> 00:05:30,238
mamy do czynienia.

121
00:05:31,139 --> 00:05:33,517
Inne oznaczenia podpowiadają, czy można

122
00:05:33,617 --> 00:05:35,447
w nich bezpiecznie przechowywać

123
00:05:35,547 --> 00:05:38,303
podgrzewać albo zamrażać żywność, a także

124
00:05:38,403 --> 00:05:41,502
czy nadają się do wielokrotnego wykorzystania.

125
00:05:47,903 --> 00:05:49,951
Tworzywa sztuczne opanowały świat.

126
00:05:50,463 --> 00:05:52,367
A czy Tobie udało się opanować

127
00:05:52,467 --> 00:05:54,046
ich nazwy i zastosowanie?

128
00:05:54,815 --> 00:05:56,799
Połącz najpopularniejsze plastiki 

129
00:05:56,899 --> 00:05:59,422
z przedmiotami, w których można je znaleźć.

130
00:06:05,938 --> 00:06:08,503
Masz tak, jak ja? Brawo!

131
00:06:12,479 --> 00:06:15,295
Tworzywa sztuczne są łatwe i tanie w produkcji.

132
00:06:15,551 --> 00:06:17,512
Powstają w reakcji polimeryzacji 

133
00:06:17,612 --> 00:06:19,390
z ropy naftowej, gazu i węgla.

134
00:06:19,903 --> 00:06:22,221
Ze względu na właściwości dzielimy je

135
00:06:22,321 --> 00:06:23,999
na elastomery i plastomery.

136
00:06:24,341 --> 00:06:27,156
Najpopularniejsze tworzywa i ich zastosowania

137
00:06:27,256 --> 00:06:29,416
pokazujemy na planszy.

138
00:06:32,447 --> 00:06:34,513
Po obejrzeniu tego filmu twoja wiedza

139
00:06:34,613 --> 00:06:36,514
o tworzywach sztucznych powinna być

140
00:06:36,614 --> 00:06:37,822
już dobrze uformowana.

141
00:06:38,079 --> 00:06:40,463
Żeby nie straciła swoich właściwości

142
00:06:40,563 --> 00:06:42,762
zaglądaj regularnie na pistacja.tv

143
00:06:42,862 --> 00:06:46,267
a najlepiej zasubskrybuj nasz kanał.