Liczba ludności świata szybko rośnie. A w Polsce? Wyniki okazują się nieoczywiste. W 1938 r., tuż przed wybuchem II wojny światowej, na terenach naszego kraju mieszkało blisko 35 milionów ludzi. Po wojnie, także w wyniku zmiany granic państwowych, ta liczba spadła o około 11 milionów. Na odbudowę populacji do przedwojennego poziomu musieliśmy czekać aż do końcówki lat 70. A dziś? Znów jest nas coraz mniej. W Polsce od zakończenia II wojny światowej aż do połowy lat 90. XX wieku mieszkańców przybywało i to przez pewien czas nawet szybciej niż w innych krajach Europy. Mówimy o tym w innym filmie tej playlisty. Od tego czasu, z chwilowym odbiciem w latach 2008-2011, liczba ludności zaczęła maleć. Takie zmiany łatwo obserwować na wykresie. Latem 2025 roku, gdy tworzymy ten film jest nas 37 i 4/10 miliona, a perspektywy nie są optymistyczne. Demografowie przewidują, że do 2060 roku będzie nas o 7 milionów mniej. Jeśli oglądasz nasze filmy, to pewnie wiesz już że o liczbie ludności danego kraju decydują cztery główne wskaźniki: liczba urodzeń liczba zgonów oraz to, ile osób przyjeżdża by tu zamieszkać, a ile decyduje się na przeprowadzkę do innego państwa. Dwa ostatnie mają rzecz jasna duże znaczenie dla całkowitej liczby mieszkańców ale o nich jest inny nasz film. W tym zajmiemy się wyłącznie liczbą urodzeń i liczbą zgonów, bo to te dwie wartości mają zasadniczy wpływ na zmiany liczby ludności nie tylko w Polsce, ale w każdym innym kraju. Jeśli liczba urodzeń przewyższa liczbę zgonów obywateli przybywa a gdy sytuacja jest odwrotna, ubywa ich. Różnica między liczbą urodzeń a liczbą zgonów w danym okresie, najczęściej w ciągu roku to tak zwany przyrost naturalny. W statystykach oznaczany zazwyczaj literami PN, a obliczany ze wzoru pokazanego na planszy. Jeśli wynik jest dodatni to i przyrost naturalny jest dodatni. Mówimy o wyżu demograficznym. Jeśli z odejmowania wychodzi nam liczba ujemna, taki też jest przyrost - ujemny. Mamy do czynienia z niżem demograficznym gdy liczba ludności maleje. Spójrz na kolejny wykres. Zielonym kolorem zaznaczono na nim liczbę urodzeń w kolejnych latach czerwonym - liczbę zgonów. Przestrzeń między tymi liniami to właśnie przyrost naturalny. Tutaj i tutaj linia urodzeń przebiega wyżej niż linia zgonów, to znaczy, że w tych latach urodzeń było... Tak, więcej niż zgonów. Przyrosty naturalny był więc... Masz rację, dodatni. Ciekawa sytuacja miała miejsce w 2017 roku. Linie urodzeń i zgonów niemal się ze sobą spotkały. Przyrost naturalny był wówczas bliski zeru. Z kolei tu i tu, a zwłaszcza od roku 2020 linia urodzeń przebiega pod linią zgonów. To znaczy, że przyrost naturalny był w tych latach ujemny. Obserwowaliśmy niż demograficzny. Ten niż w kolejnych latach robi się coraz większy. Taki wykres, jak pokazywaliśmy przed orzeszkiem, dobrze się sprawdza gdy bierzemy pod uwagę ludność jednego kraju, na przykład Polski w konkretnym przedziale czasowym. A co, jeśli chcemy porównywać zmiany liczby ludności między różnymi krajami o różnej liczbie mieszkańców, albo gdy mamy porównać dwa różne wykresy z różnych przedziałów czasowych? Mogłoby być jak w starym dowcipie gdy Polak chwali się Chińczykowi, że jest nas już 36 milionów, a Chińczyk na to: "A w której dzielnicy?" Same wartości przyrostu naturalnego nie wystarczą. Potrzebny jest wskaźnik który - można powiedzieć - sprowadzi je do wspólnego mianownika. To liczba urodzeń i zgonów przypadających na 1000 mieszkańców. Taki wskaźnik nazywamy współczynnikiem przyrostu naturalnego i oznaczamy skrótem WPN. Na planszy pokazujemy, jak się go oblicza. RóżnicĘ między liczbą urodzeń a liczbą zgonów Czyli... pamiętasz? Przyrost naturalny. Dzieli się przez liczbę ludności danego obszaru na przykład kraju, oznaczaną jako L. Na koniec wynik mnoży się jeszcze przez 1000 bo wartość współczynnika WPN wyraża się w promilach, czyli jednej tysięcznej z całości. Widzisz, że na jego podstawie też możemy ocenić, czy w danym okresie mamy w kraju wyż czy niż demograficzny. Jak? Bo podobnie jak w przypadku przyrostu naturalnego, gdy współczynnik przyrostu naturalnego jest liczbą dodatnią to znaczy, że liczba ludności na danym obszarze rośnie, a jeśli ujemną - spada. Znasz już zasady obliczania współczynnika przyrostu naturalnego. Obliczmy, Ile wynosił ten współczynnik w Polsce na początku XXI wieku. Oto zadanie. W 2001 roku w Polsce na świat przyszło 368 205 dzieci. W tym samym roku zmarło 363 220 osób. Oblicz współczynnik przyrostu naturalnego jeśli liczba ludności Polski wynosiła wówczas 38 242 197 osób. Zaczynamy od wypisania danych i szukanych. U, czyli liczba urodzeń, to 368 205 osób. Z, czyli liczba zgonów, to 363 220 osób a L, czyli liczba ludności: 38 242 197 osób. Szukamy współczynnika przyrostu naturalnego WPN. Warto też zapisać potrzebne wzory: na przyrost naturalny PN i współczynnik przyrostu naturalnego WPN. Najpierw obliczamy przyrost naturalny. PN równa się U odjąć Z czyli 368 205 odjąć 363 220, to jest 4985 osób. Czas policzyć współczynnik przyrostu naturalnego. Podstawiamy do wzoru wynik z poprzedniego równania: 4985. Dzielimy przez liczbę ludności: 38 242 197 i mnożymy przez 1000 promili. Wynik to w przybliżeniu 13/100 promila. Do takich obliczeń możesz się posłużyć kalkulatorem. Pamiętaj, wynik podajemy z dokładnością do części setnych i koniecznie dopisujemy na końcu znak promila. Przecież WPN wyraża przyrost naturalny w przeliczeniu na 1000 osób. Pozostaje podać odpowiedź. W 2001 roku w Polsce współczynnik przyrostu naturalnego wynosił 13/100 promila. Czas na kolejny przykład. Tym razem weźmy mniejszy obszar i trochę bardziej aktualne dane. Oblicz współczynnik przyrostu naturalnego w województwie zachodniopomorskim wiedząc, że w 2023 roku urodziło się tam 10,4 tysiąca osób a zmarło 18,7 tysiąca osób. W tym samym roku liczba ludności wg stanu na 31 grudnia wynosiła 1,63 miliona. Wynik podaj z dokładnością do części setnych. Zwróć uwagę, że dane, które zostały podane w zadaniu, nie są liczbami naturalnymi. Użyto w nich skrótów: "tys." jak tysiąc i "mln" jak milion. To częsty sposób zapisu danych dotyczących ludności. Żeby prawidłowo obliczyć WPN trzeba te dane przerobić na liczby. Wypisujemy: U to 10,4 tysiąca osób Z to 18,7 tysiąca osób a L - 1,63 miliona osób. "Tys." to jedynka i trzy zera a "mln" to jedynka i sześć zer. Mamy w takim razie 10 i 4/10 razy jedynka i trzy zera, czyli 10 400 osób. 18 i 7/10 razy jedynka i trzy zera - 18 700 osób. A 1,63 razy 1 i sześć zer to 1 630 000 osób. Pamiętaj, jeżeli masz w zadaniu dane statystyczne podane ze skrótem tys. mln, mld, zapisz je w postaci liczb naturalnych. Pilnuj się, żeby nie zgubić żadnego zera. To bardzo ważne. Z boku zapiszmy sobie jeszcze wzory z których będziemy korzystać do obliczenia naszej szukanej, czyli WPN. Co najpierw? Liczymy przyrost naturalny. PN czyli U odjąć Z, to 10400 - 18700 czyli minus 8300 osób. Widzisz, że przyrost naturalny był ujemny. To nie błąd. Teraz współczynnik przyrostu naturalnego. Widzisz, że otrzymany wcześniej wynik trzeba podzielić przez liczbę ludności województwa i pomnożyć przez 1000 promili. Mamy więc minus 8300 podzielić na 1 630 000 razy 1000 promili. Korzystając z kalkulatora, otrzymujemy w przybliżeniu wynik minus 5 i 9/100 promila. Jeszcze odpowiedź: W 2023 roku współczynnik przyrostu naturalnego w województwie zachodniopomorskim wynosił -5,9 promila. Czas na Ciebie. Zatrzymaj film oblicz samodzielnie a potem sprawdź rozwiązanie. Masz tak, jak ja? Gratulujemy! Po więcej zadań zajrzyj do ćwiczeń pod filmem. Przyrost naturalny, to różnica między liczbą urodzeń a liczbą zgonów. Aby móc porównywać zmiany liczby ludności na różnych obszarach lub w różnych przedziałach czasowych, lepiej obliczać przyrost naturalny na 1000 mieszkańców czyli tzw. współczynnik przyrostu naturalnego. Potrzebne wzory widzisz na planszy. Liczba ludności Polski od lat spada za to liczba filmów na pi-stacji stale rośnie. Możesz się o tym przekonać, zaglądając regularnie do naszego serwisu: pistacja.tv