Gdy słyszysz "wielkie miasto" co widzisz oczyma wyobraźni? Tokio, Nowy Jork, Londyn? Okazuje się, że jeśli mówić o powierzchni największe miasta leżą zupełnie gdzie indziej. Największe miasto Australii ma powierzchnię większą niż Portugalia i zaledwie 30 000 mieszkańców! Tyle, co nasz Oświęcim. Brazylijską Altamirę która pod względem rozmiaru może konkurować z Urugwajem zamieszkuje ledwie około 100 000 osób. Zupełnie jak nasz Gorzów Wielkopolski. Mieszkasz na wsi czy w mieście? W Polsce to kwestia administracyjna bo o statusie miejscowości decydują prawa miejskie, które nadaje Rada Ministrów. Okazuje się jednak, że aż do 2015 roku nie było definicji, która na całym świecie określałaby, co jest miastem. Dopiero wtedy Organizacja Narodów Zjednoczonych przyjęła, że za miasto uznaje się zbiorowisko ludzi mieszkających na zwartym obszarze a w centrum tego obszaru gęstość zaludnienia powinna być wyższa niż 1500 osób na km^2. O miejskości może też decydować na przykład dostęp do elektryczności, kanalizacji posiadanie szkoły, sądu czy utwardzonych dróg. Ważnym kryterium jest także struktura zatrudnienia, o której więcej opowiadamy w innych filmach. Większość mieszkańców powinna pracować poza rolnictwem. Ale skąd w ogóle wzięły się miasta? Przecież nie z samego przyrostu liczby ludności. Gdy tworzymy ten film, w największej wsi w Polsce - podwarszawskim Józefosławiu mieszka niemal 15000 ludzi podczas gdy najmniejsze miasta nie przekraczają tysiąca mieszkańców. W dawnych czasach miasta zakładano głównie w miejscach łatwych do obrony leżących w pobliżu ważnych szlaków handlowych i komunikacyjnych z niezawodnym źródłem wody pitnej. Współcześnie dochodzi jeszcze czynnik administracyjny. Bywa, że to władze kraju decydują o lokalizacji nowego miasta na niezamieszkałych wcześniej terenach. Tak powstały między innymi stolice Australii i Brazylii, i wiele miast w Chinach. Więcej o czynnikach rozwoju miast mówimy w innych naszych filmach. Jak widzisz, miasta od najdawniejszych czasów pełniły inne funkcje niż wieś, która w głównej mierze skupia się na działalności rolniczej. Jakie to mogły być funkcje? W innym filmie opowiadamy o nich na przykładzie Warszawy - stolicy Polski. To miasto niewątpliwie pełni funkcję stołeczną czyli jest siedzibą władz i centralnych organów państwa, a także obcych ambasad i organizacji międzynarodowych. Stolica pełni też, jak każde miasto funkcję administracyjną. Jest bowiem siedzibą władz samorządowych wojewódzkich,powiatowych lub gminnych. W różnych miastach dominować mogą jednak różne funkcje. Tam, gdzie na powstanie miasta miała wpływ obecność złóż surowców mineralnych, dominuje funkcja przemysłowa związana z ich wydobyciem i przetwarzaniem. Tak powstały miasta Górnego Śląska ale też takie jak Wałbrzych Bełchatów, czy Tarnobrzeg. Funkcja przemysłowa dominowała też wszędzie tam, gdzie motorem rozwoju miast były duże zakłady przemysłowe. Na przykład w Nowej Hucie - huta żelaza w Łodzi - zakłady włókiennicze a w Mielcu fabryka samolotów i sprzętu lotniczego. Funkcję transportową widać zwłaszcza w miastach portowych oraz takich które tradycyjnie leżały na przykład przy przejściach granicznych albo na skrzyżowaniach ważnych szlaków handlowych. Nie można zapominać o funkcji turystycznej. Rozwinęła się ona w miastach które przyciągają turystów zabytkami jak Kraków, czy Gdańsk atrakcyjną okolicą, jak Zakopane czy Świnoujście, ale także zabytkowymi obiektami sakralnymi, jak Częstochowa czy Kalwaria Zebrzydowska. Obecnie wiele miast, szczególnie tych mniejszych, przygranicznych, rozwija funkcje handlowo-usługowe, co zdecydowanie ułatwia codzienne życie mieszkańcom i przyjezdnym. Jak widzisz, miasta mają do zaoferowania o wiele więcej możliwości niż wieś. Do tego od ubiegłego stulecia mamy do czynienia z postępującą mechanizacją produkcji rolnej, która sprawia że na wsiach potrzeba coraz mniej rąk do pracy. Wszystko to sprawia że wielu ludzi migruje ze wsi do miast, a same miasta rozrastają się. Taki proces nazywamy urbanizacją. Według prognoz Już za kilka lat w miastach będzie mieszkać ponad 60% ludności świata. W Europie liczba ludności miejskiej już dawno przekroczyła 70% ogółu a są kraje, jak Luksemburg, czy Monako gdzie przekracza 90% To oznacza, że szybko rośnie tak zwany wskaźnik urbanizacji. To nic innego jak odsetek ludności miejskiej w odniesieniu do ogółu ludności kraju. Spójrz, to proste dzielenie. Jeśli znasz liczbę ludności mieszkającej w miastach i ogólną liczbę ludności danego kraju, to wystarczy podzielić jedną liczbę przez drugą i pomnożyć przez 100% Dla Polski wskaźnik urbanizacji możesz prześledzić na pokazanej mapie. Widzisz, że najbardziej zurbanizowanym województwem jest śląskie. Dużo ludzi mieszka też w miastach województwa dolnośląskiego i zachodniopomorskiego. Najniższy wskaźnik urbanizacji jest w województwie podkarpackim. Nieco tylko wyższy w innych:województwie świętokrzyskim, lubelskim i małopolskim. Generalnie współczynnik urbanizacji naszego kraju rośnie i właśnie przekroczył 60% Patrząc na mapę zapewne dostrzegasz że w Polsce mamy kilka dużych ośrodków miejskich, które wciąż przyciągają nowych mieszkańców. Największe to Warszawa, Kraków, Poznań Wrocław i miasta tworzące Trójmiasto. Pierwsze cztery stanowią ośrodki centralne dla swoich aglomeracji. Pamiętasz czym jest aglomeracja? To zespół miast leżących blisko siebie i powiązanych funkcjonalnie. Aglomeracja może być monocentryczna czyli mieć jeden ośrodek centralny jak aglomeracja warszawska czy krakowska. Wokół tego ośrodka rozlokowane są tak zwane miejscowości satelitarne. Z każdej do miasta głównego biegnie dobrej jakości droga. Często jadąc po takiej drodze widać za oknem obszary niezurbanizowane - wsie, pola albo lasy, oddzielające miasto główne od satelitarnego. Trójmiasto jest przykładem aglomeracji policentrycznej, zwanej inaczej konurbacją. Znajdziesz tu kilka dużych miast. Nie ma wyraźnego lidera. Wszystkie miasta mają podobne znaczenie. Na drugim końcu kraju istnieje druga tego typu aglomeracja - Konurbacja Górnośląska którą tworzy szereg miast leżących tak blisko siebie, że w sumie tworzą jeden obszar miejski dodatkowo spajany drogami tworzącymi sieć. Dzięki temu równie łatwo dostać się z każdego miasta konurbacji do innego. Na obszarze Polski można wyróżnić jeszcze kilka mniejszych ośrodków łączących się w aglomeracje poli-, a w zasadzie bicentryczne, czyli z dwoma wiodącymi centrami. Znanym przykładem jest aglomeracja bydgosko-toruńska. Jeśli uważnie oglądasz, bez trudu wymienisz dwa główne typy aglomeracji istniejących na obszarze Polski. To aglomeracja monocentryczna i aglomeracja policentryczna, inaczej konurbacja. Brawo! To może trochę trudniejsze pytanie? Wymień trzy miasta, których atrakcyjność wiąże się z walorami turystycznymi. Nasze typy to: Zakopane, Krynica Morska i Świnoujście. Twoje mogą być inne, bo w Polsce wiele miast może się pochwalić takimi walorami. W Polsce miastem określamy jednostkę osadniczą posiadającą prawa miejskie, które nadaje rząd. Miasto ma zwartą zabudowę a jego mieszkańcy nie utrzymują się z uprawy roli. Proces rozwoju miast i wzrostu w nich liczby ludności, nazywamy urbanizacją. Najbardziej zurbanizowanym województwem w Polsce od lat jest województwo śląskie. Leżące w pobliżu miasta mogą łączyć się ze sobą w aglomeracje, które mogą być monocentryczne albo policentryczne. W Polsce wiele osób przenosi się do miast a Ty możesz sprawić, że więcej ludzi przeniesie się na pi-stację. Wystarczy, że podzielisz się z nimi linkiem do naszej strony: pistacja.tv