Zapewne wiesz, że Ziemia jest jak piłka tylko dużo, dużo większa. I chyba wiesz też, że mapa jest płaska jak ekran telefonu albo kartka papieru. To jest problem, bo powierzchni kuli nie da się rozłożyć idealnie na płasko. Można to zrobić tylko w przybliżeniu. Od czasów starożytności wymyślono na to dziesiątki różnych sposobów. Żaden nie jest idealny, dlatego każda mapa jest częściowo fałszywa, ale zarazem każdy jej rodzaj jest przydatny do innych celów. W tej lekcji dowiesz się jak i po co tworzy się mapy. Załóżmy, że Janek kupił działkę i chce na niej zbudować dom. W tym celu spotyka się z szefem ekipy budowlanej i rysuje mu długopisem na kartce jaki ma być rozkład pokoi. A nie, czekaj, stop, coś się nie zgadza. Skąd budowlańcy będą wiedzieć jakiej wielkości ma być każdy pokój? Przecież nie wielkości kartki, bo Janek na pewno się w nim nie zmieści. Fachowcy potrzebują rysunku na którym będzie zaznaczone, jaką długość i grubość ma mieć każda ściana, jaka ma być szerokość drzwi i okien, albo jeszcze lepiej rysunku tak dokładnego, żeby te wszystkie wymiary można było po prostu zmierzyć linijką na kartce i pomnożyć przez stałą wartość aby otrzymać docelowy wymiar. Na przykład przyjmując, że 1 cm na papierze to 1 m w rzeczywistości. Taki dokładny rysunek nosi nazwę planu. Plan musi mieć jakoś zaznaczony przelicznik pozwalający ustalić rzeczywistą wielkość przedstawionych na nim obiektów. Ten przelicznik może mieć formę podziałki albo skali. Podziałka to odcinek, nad którym zapisana jest długość rzeczywista. Skala to wpisane na mapie dzielenie. Jego dzielnik pokazuje, ile razy odcinek na tej mapie jest mniejszy od rzeczywistej długości w terenie. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o skali obejrzyj nasze filmy z matematyki. Sprawdźmy, czy rozumiesz. Na tym planie zaznaczone jest łóżko. Korzystając z podziałki spróbuj ustalić jaką to łóżko ma długość. I jak, udało się? Mam nadzieję. To może trochę trudniejsze zadanie. Wyobraź sobie, że patrzysz na swój pokój z góry Narysuj na kartce jego plan. Zaznacz ściany, drzwi i okno, a potem umieść w tym obrysie szkice mebli i sprzętów które są w Twoim pokoju. Rysując zwróć uwagę na proporcje. Pamiętasz? Plan to rysunek w skali, czyli taki na którym wszystkie elementy są tak samo pomniejszone względem rzeczywistości. Uważaj więc, żeby łóżko nie okazało się mniejsze niż krzesło. Powodzenia! Już wiesz, że plan to dokładny, pomniejszony rysunek jakiegoś obszaru. Zupełnie jak mapa, prawda? Na pewno zdarzyło ci się widzieć mapę. Ale czym właściwie plan różni się od mapy? Plan nadaje się do rysowania stosunkowo małych obszarów, takich jak ściana, dom czy rozkład ulic małej miejscowości. Jeśli jednak chcemy odwzorować większy obszar, musimy dodać jeszcze kilka elementów. Plan z tymi dodatkowymi elementami to właśnie mapa. Pierwszą cechą odróżniającą mapę od planu jest to, że są na niej tylko obiekty niezbędne. Na przykład na mapie powiatu nie umieszcza się domów, tylko zarysy granic miejscowości. Drugą cechą mapy jest to, że zawsze jest zorientowana zgodnie z kierunkami geograficznymi. Albo ma zaznaczoną północ, albo naniesioną tak zwaną siatkę kartograficzną, złożoną z linii poziomych, wskazujących kierunek wschód-zachód oraz linii pionowych wskazujących północ-południe. Mając kompas albo gnomon, o którym mówiliśmy w innym filmie, oraz mapę łatwo można zorientować się w terenie. Trzecią cechą mapy jest wykorzystanie tak zwanych znaków kartograficznych czyli symboli oznaczających charakterystyczne punkty w terenie. Na przykład szczyty wzniesień zaznaczone są trójkątami, a drogi polne linią przerywaną. Aby było wiadomo, co oznacza dany znak wszystkie objaśnione są na mapie w okienku zwanym legendą. Z legendy dowiesz się na przykład, jaki znak oznacza kościół, a jaki przydrożną kapliczkę. Są podobne, więc bez legendy trudno byłoby je odróżnić. Sprawdźmy, jak Ci idzie. Czy umiesz wymienić trzy cechy odróżniające mapę od planu? To spory poziom ogólności, legenda i zaznaczona północ albo siatka kartograficzna. Teraz pokażę Ci jak korzystać z mapy papierowej. Warto to umieć, bo nie zawsze będziesz mieć działający smartfon z nawigacją. Najpierw musisz ustalić, gdzie się znajdujesz. Można do tego wykorzystać punkty charakterystyczne, na przykład załóżmy że stoisz nad brzegiem Jeziora Czorsztyńskiego. Jak ustalisz, gdzie dokładnie jesteś? Na końcu jeziora jest zapora. Widzisz ją po lewej stronie? A gdzie widzisz charakterystyczną górę Wdżar? Jeśli znajdziesz te dwa punkty na mapie to w przybliżeniu możesz ustalić swoją pozycję. To nic trudnego, gdy ma się mapę. Charakterystycznym punktem nie musi być góra, czy zapora. Może to być zakręt drogi, mostek nad strumieniem albo kapliczka. Jeśli odnajdziesz na mapie miejsca które widzisz wokół siebie, to dowiesz się gdzie jesteś, a także w którym kierunku iść aby dotrzeć do celu. Mapa to uproszczony rysunek określonego obszaru, ale na tyle dokładny że można z niego odczytać prawdziwe kierunki i odległości. Każda mapa ma naniesione kierunki geograficzne oraz zawiera legendę wyjaśniającą znaczenie wykorzystanych znaków graficznych. Sporządzona jest w skali określonej jako iloraz liczb lub podziałka. Szczegółową wersją mapy dla niewielkich obszarów jest plan. Obejrzyj kolejny film z tej playlisty aby dowiedzieć się, jak wykorzystać mapę do zaplanowania wycieczki i polub ten film jeśli ci się podobał.